Aleatorika
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 307-b. — ziyouz.com
Aleatorika (lot. alea — tasodifiylik) — 20-a. ikkinçi yarmida Yevropa kompozitorlik ijodida dodekafoniyaning qat'iy qonun-qoidalariga qarşi yuzaga kelgan oqim. Uning zamirida tasodifiylik (mas, muayyan notalarni işlatiş böyiça «qur'a»ga tayaniş, soqqaçalar taşlaş va b.)dan ijodiy foydalaniş yotadi. A. asarlarida kom-pozitorlar ba'zan ijroçilarning mahorat imkoniyatlariga ham unumli tayanişadi. Şu bois hoz. kungaça mexanik (qatiy) A., badihaviy A. va nazoratli A. turlari odat tusiga kirgan. Bularning birinçi va ikkinçisi P. Bulez (Fransiya) va K. Ştokxauzen (Germaniya) to-monidan 1950-y.larning 2-yarmida, uçinçisi esa 60-y.lar boşida V. Lyutoslavskiy (Polşa)larning izlanişlari natijasida joriy etilgan.
Özbekiston kompozitorlari (N. Zokirov, T. Qurbonov, F. Yanov-Yanovskiy va b.) ijodida ham A. alomatlari uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЕАТОРИКА (лот. alea — тасодифийлик) — 20-а. иккинчи ярмида Европа композиторлик ижодида додекафониянинг қатъий қонун-қоидаларига қарши юзага келган оқим. Унинг замирида тасодифийлик (мас, муайян ноталарни ишлатиш бўйича «қуръа»га таяниш, соққачалар ташлаш ва б.)дан ижодий фойдаланиш ётади. А. асарларида ком-позиторлар баъзан ижрочиларнинг маҳорат имкониятларига ҳам унумли таянишади. Шу боис ҳоз. кунгача механик (қатьий) А., бадиҳавий А. ва назоратли А. турлари одат тусига кирган. Буларнинг биринчи ва иккинчиси П. Булез (Франция) ва К. Штокхаузен (Германия) то-монидан 1950-й.ларнинг 2-ярмида, учинчиси эса 60-й.лар бошида В. Лютославский (Польша)ларнинг изланишлари натижасида жорий этилган.
Ўзбекистон композиторлари (Н. Зокиров, Т. Қурбонов, Ф. Янов-Яновский ва б.) ижодида ҳам А. аломатлари учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.