Aleksandr Aleksandroviç Alyoxin
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 314–315-b. — ziyouz.com
Alyoxin Aleksandr Aleksandroviç (1892.20.10, Moskva - 1946.24.3, Lisabon yaqini, Parijda dafn qilingan) — rus şaxmatçisi, huquqşunoslik d-ri. 4 marta jahon (1927—35; 1937-46), RSFSR (1920) çempioni. 1921 y.dan Fransiyada yaşagan. U «Alyoxin himoyasi» debyutini işlab çiqqan. A. taxtaga qaramay öynaş böyiça jahonda tengsiz şaxmatçi. A. ijod qilgan partiyalar, nazariytanqidiy asarlar hamon şaxmatçilar tomonidan örganiladi.
AL-JABR val-MUQOBALA (arab.) - kvadrat tenglamalarni yeçişda al-Xorazmiy tatbiq etgan usullar. Tenglamalardagi hadlar ildiz (noma'lum) lar, ularning kvadratlari va ozod had özgarmas sonlardan iborat bölişi mumkin.
Ad.. Ahadova M., Örta osiyolik maşhur olimlar va ularning matematikaga doir işlari, T., 1983.
«AL-JABR val-MUQOBALA» (arab.) — Şarqda (keyinçalik Ğarbda ham) maşhur matematik risola. Al-Xorazmiy yozib qoldirgan ilmiy yodgorlik. Asarda ikkinçi darajali va çiziqli tenglamalar tasnifi, ularni yeçiş yöllari berilgan, geometrik va algebraik munosabatlar orasidagi boğlanişlar bayon etilgan, umumiy qoidalar ifodalangan. Asarda meros taqsimlaşga oid bölim ham bor. Aslida arab tilida yozilgan. Kitob nomidagi «al-jabr» sözidan «algebra» sözi kelib çiqqan. «Aljabr» sözi Yevropaga ğarbiy arablar orqali ötgan. Ğarbiy arablar «j» ni «g» deb talaffuz qiladilar. Şu yösinda «aljabr» Yevropada va keyinçalik yer yuzining hamma joyida «algebra» deb yuritiladigan böldi. Uning 1342 y. köçirilgan arab tilidagi nusxasi Oksford un-ti kutubxonasi (Angliya) da saqlanmoqda. Asarning 12- a.da lotinçaga tarjima qilingan ikki nusxasi: R. Çester tarjimasi va K. Gerard tarjimasi mavjud. Keyingi tarjima 1838 y.da Parijda naşr etilgan. Arabça asl nusxasini 1831 y. Londonda F. Rozen çop qilgan. Yu. Ruşka nemis tiliga, A. Marr fransuz tiliga tarjima qilişgan. R. Çesterning lotinça tarjimasi b-n inglizça tarjimasi 1915 y. Nyu-Yorqda qöşib naşr etildi. Asarning geom.ga oid qismini 1932 y. Berlinda S. Gands e'lon qildi. Asar 1964 y. Toşkentda rus tilida, 1983 y. tanlangan asarlar orasida rus va özbek tillarida naşr qilingan.
Ad.: Ahadova M., Örta osiyolik maşğur olimlar va ularning matematikaga doir işlari, T., 1983.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЁХИН Александр Александрович (1892.20.10, Москва - 1946.24.3, Лисабон яқини, Парижда дафн қилинган) — рус шахматчиси, ҳуқуқшунослик д-ри. 4 марта жаҳон (1927—35; 1937-46), РСФСР (1920) чемпиони. 1921 й.дан Францияда яшаган. У «Алёхин ҳимояси» дебютини ишлаб чиққан. А. тахтага қарамай ўйнаш бўйича жаҳонда тенгсиз шахматчи. А. ижод қилган партиялар, назарийтанқидий асарлар ҳамон шахматчилар томонидан ўрганилади.
АЛ-ЖАБР вал-МУҚОБАЛА (араб.) - квадрат тенгламаларни ечишда ал-Хоразмий татбиқ этган усуллар. Тенгламалардаги ҳадлар илдиз (номаълум) лар, уларнинг квадратлари ва озод ҳад ўзгармас сонлардан иборат бўлиши мумкин.
Ад.. Аҳадова М., Ўрта осиёлик машҳур олимлар ва уларнинг математикага доир ишлари, Т., 1983.
«АЛ-ЖАБР вал-МУҚОБАЛА» (араб.) — Шарқда (кейинчалик Ғарбда ҳам) машҳур математик рисола. Ал-Хоразмий ёзиб қолдирган илмий ёдгорлик. Асарда иккинчи даражали ва чизиқли тенгламалар таснифи, уларни ечиш йўллари берилган, геометрик ва алгебраик муносабатлар орасидаги боғланишлар баён этилган, умумий қоидалар ифодаланган. Асарда мерос тақсимлашга оид бўлим ҳам бор. Аслида араб тилида ёзилган. Китоб номидаги «ал-жабр» сўзидан «алгебра» сўзи келиб чиққан. «Алжабр» сўзи Европага ғарбий араблар орқали ўтган. Ғарбий араблар «ж» ни «г» деб талаффуз қиладилар. Шу йўсинда «алжабр» Европада ва кейинчалик ер юзининг ҳамма жойида «алгебра» деб юритиладиган бўлди. Унинг 1342 й. кўчирилган араб тилидаги нусхаси Оксфорд ун-ти кутубхонаси (Англия) да сақланмоқда. Асарнинг 12- а.да лотинчага таржима қилинган икки нусхаси: Р. Честер таржимаси ва К. Герард таржимаси мавжуд. Кейинги таржима 1838 й.да Парижда нашр этилган. Арабча асл нусхасини 1831 й. Лондонда Ф. Розен чоп қилган. Ю. Рушка немис тилига, А. Марр француз тилига таржима қилишган. Р. Честернинг лотинча таржимаси б-н инглизча таржимаси 1915 й. Нью-Йорқда қўшиб нашр этилди. Асарнинг геом.га оид қисмини 1932 й. Берлинда С. Гандц эълон қилди. Асар 1964 й. Тошкентда рус тилида, 1983 й. танланган асарлар орасида рус ва ўзбек тилларида нашр қилинган.
Ад.: Аҳадова М., Ўрта осиёлик машғур олимлар ва уларнинг математикага доир ишлари, Т., 1983.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.