Aleksandr Nikolayeviç Ostrovskiy
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 261–262-b. — ziyouz.com
Ostrovskiy Aleksandr Nikolayeviç [1823.31.3 (12.4), Moskva- 1886.2 (14).4, Kostroma gubernyasi] — rus dramaturgi. Dastlab 1-Moskva gimnaziyasi (1835— 40), keyin Moskva un-tining yuridik f-tida (1840—43) öqigan. Ammo öqişni tugatmay, Moskvadagi vyukdon sudi (1843—45) va tijorat sudida (1845—51) xizmat qilgan. Sud muassasalarida işlaş O.ga yozilajak pyesalari uçun boy material bergan. O.ning dastlabki «Kam-bağal qarzdor» va «Oilaviy baxt manza-rasi» komediyalari «Moskovskiy gorodskoy listok» («Moskva şahri varana-si») gaz.da bosilgan (1847). O.ning «Kam-bağal qarzdor» pyesasi asosida yaratilgan «Qöynidan tökilsa könjiga» komediyasi (1849) Moskvadagi teatr jamoatçiligiga manzur bölgan. Ammo asar Nikolay I tomonidan taqiqlanib, mu-allif politsiya nazorati ostiga olingan. O. qalamiga mansub asarlar jami 47 ta bölib, ular «Ostrovskiy teatri» degan adabiy hodisani taşkil etgan.
O.ning adabiy-estetik qaraşlari V. G. Belinskiy asarlari ta'sirida şakllangan. 40-y.larda yaşagan boşqa rus yozuvçilari singari, O. ham san'-atkor öziga zamondoş jamiyatning turli qismlarini maxsus örganib, zamon-doşlar uçun xalq hayotining hanuzgaça tasvir etilgan sohalarini kaşf eti-şi lozim, deb hisoblagan. 40-y.larda yaşagan rus yozuvçilari ijodidagi ana şu tamoyil «fiziologik oçerk»da, ayniqsa, yorqin köringan. O.ning dastlabki pyesalari mazkur «fiziologik oçerklar» uslubida yozilgan.
O. ijodi 3 bosqiçdan iborat. Ijodining l-bosqiçida dramaturg Rossiyadagi islohotlarga qadar bölgan hayotni tasvir etgan bölsa («Oilaviy turmuş», 1847; «Qöynidan tökilsa qönjiga», 1849; «Beçora kelin», 1852; «Kambağallik ayb emas», 1853 va b.), 2-bosqiçida islohotdan keyingi rus jami-yati hayotini aks ettirgan («Eski döstga nima yetsin» 1860; «Keçikkan muhab-bat», 1873; Balzaminovlar oilasi haqidagi trilogiya, 1856—61; «Quturgan pullar», 1869; «Börilar va qöylar», 1875 va b.). «Boy kelinlar» (1875) pyesasi b-n O. ijodining 3-bos-qiçidagi «ğamgin komediyalar» turku-mi boşlanadi. Dramaturg bu davrda «Haqiqat yaxşi-ku, ammo baxt afzal»
(1876), «Yurak toş emas» (1877), «Sep-siz qiz» (1878), «Aybsiz aybdorlar» (1883) singari asarlarini yozgan.
O. pyesalari sovet davrida Özbekiston teatrlarida özbek va rus tillarida namoyiş etilgan. O.ning ayniqsa, «Momaqaldiroq», «Sepsiz qiz», «Aybsiz aybdorlar», «Kambağallik ayb emas» singari qator pyesalari özbek tiliga tarjima etilib, uzok, yillar davomida özbek sahnalarida ijro etildi.
As: Pyesalar, T., 1956; Sobraniye soçineniy, t. 1-10, M., 1959-60.
Ad.: Filippov V. A., Velikiy russkiy dramaturg A. N. Ostrovskiy, M., 1948; A. N. Ostrovskiy v vospominaniyax sovremennikov, M., 1996.
Naim Karimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОСТРОВСКИЙ Александр Николаевич [1823.31.3 (12.4), Москва- 1886.2 (14).4, Кострома губерняси] — рус драматурги. Дастлаб 1-Москва гимназияси (1835— 40), кейин Москва ун-тининг юридик ф-тида (1840—43) ўқиган. Аммо ўқишни тугатмай, Москвадаги вюкдон суди (1843—45) ва тижорат судида (1845—51) хизмат қилган. Суд муассасаларида ишлаш О.га ёзилажак пьесалари учун бой материал берган. О.нинг дастлабки «Кам-бағал қарздор» ва «Оилавий бахт манза-раси» комедиялари «Московский городской листок» («Москва шаҳри варана-си») газ.да босилган (1847). О.нинг «Кам-бағал қарздор» пьесаси асосида яратилган «Қўйнидан тўкилса кўнжига» комедияси (1849) Москвадаги театр жамоатчилигига манзур бўлган. Аммо асар Николай I томонидан тақиқланиб, му-аллиф полиция назорати остига олинган. О. қаламига мансуб асарлар жами 47 та бўлиб, улар «Островский театри» деган адабий ҳодисани ташкил этган.
О.нинг адабий-эстетик қарашлари В. Г. Белинский асарлари таъсирида шаклланган. 40-й.ларда яшаган бошқа рус ёзувчилари сингари, О. ҳам санъ-аткор ўзига замондош жамиятнинг турли қисмларини махсус ўрганиб, замон-дошлар учун халқ ҳаётининг ҳанузгача тасвир этилган соҳаларини кашф эти-ши лозим, деб ҳисоблаган. 40-й.ларда яшаган рус ёзувчилари ижодидаги ана шу тамойил «физиологик очерк»да, айниқса, ёрқин кўринган. О.нинг дастлабки пьесалари мазкур «физиологик очерклар» услубида ёзилган.
О. ижоди 3 босқичдан иборат. Ижодининг l-босқичида драматург Россиядаги ислоҳотларга қадар бўлган ҳаётни тасвир этган бўлса («Оилавий турмуш», 1847; «Қўйнидан тўкилса қўнжига», 1849; «Бечора келин», 1852; «Камбағаллик айб эмас», 1853 ва б.), 2-босқичида ислоҳотдан кейинги рус жами-яти ҳаётини акс эттирган («Эски дўстга нима етсин» 1860; «Кечиккан муҳаб-бат», 1873; Бальзаминовлар оиласи ҳақидаги трилогия, 1856—61; «Қутурган пуллар», 1869; «Бўрилар ва қўйлар», 1875 ва б.). «Бой келинлар» (1875) пьесаси б-н О. ижодининг 3-бос-қичидаги «ғамгин комедиялар» турку-ми бошланади. Драматург бу даврда «Ҳақиқат яхши-ку, аммо бахт афзал»
(1876), «Юрак тош эмас» (1877), «Сеп-сиз қиз» (1878), «Айбсиз айбдорлар» (1883) сингари асарларини ёзган.
О. пьесалари совет даврида Ўзбекистон театрларида ўзбек ва рус тилларида намойиш этилган. О.нинг айниқса, «Момақалдироқ», «Сепсиз қиз», «Айбсиз айбдорлар», «Камбағаллик айб эмас» сингари қатор пьесалари ўзбек тилига таржима этилиб, узок, йиллар давомида ўзбек саҳналарида ижро этилди.
Ас: Пьесалар, Т., 1956; Собрание сочинений, т. 1-10, М., 1959-60.
Ад.: Филиппов В. А., Великий русский драматург А. Н. Островский, М., 1948; А. Н. Островский в воспоминаниях современников, М., 1996.
Наим Каримов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.