Aleksandr Sergeyeviç Puşkin
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 450–452-b. — ziyouz.com
Puşkin Aleksandr Sergeyeviç [1799.26.5 (6.6), Moskva - 1837.29.1 (10.2), Peterburg] — rus yozuvçisi, yangi rus adabiyotining asosçisi. Otasi Sergey Lvoviç kadimgi dvoryanlar qavmidan, onasi Nadejda Osipovna esa Pyotr I qölida tarbiya körgan habaş — A.P.Gannibalning nabirasi bulgan. P.da nafis sözga mehrmuhabbatning paydo bulişida rus xalq quşiqlari hamda ertaklarini yaxşi bilgan ena-gasi Arina Rodionovnaning ta'siri, ayniqsa, kattadir. Öşa davrning eng nufuzli öquv yurtlaridan biri — Peterburg yaqinidagi Sarskoye selo (hoz. Puşkin ş.) litseyida öqiş (1811 — 17) P.ning şoir va erksevar inson sifatida şakllanişida muhim omil bölgan. P. litseyni tugatgaç, Peter-burgga kuçib borgan va taşki işlar kollegiyasida kotib lavozimida işlagan. U Peterburgda xizmat qilgan yillar (1817—20) Rossiyaning tarixiy ta-raqqiyoti uçun muhim bir davr edi.
P.ning dastlabki şe'rlari 1913 y.da matbuot yuzini kurdi. U litseyda öqib yurgan kezlarida 120 ga yaqin şe'r va 2 doston (tugallanmagan) yozadi. Litsey b-n xayrlaşuv keçasiga bağişlangan şe'ri esa şu keçada qatnaşgan G. R. Derjavinnnt yuksak bahosiga sazovor bulib, u P.ning buyuk şoir bölib yetişişini başorat qiladi. Keyinçalik P. rus jamiyatida uyğonib borayotgan erksevarlik kayfiyati ta'sirida «Erkinlik» (1817), «Çaadayevga» (1818), «Qişloq» (1819) singari şe'rlarni yaratadi.
P.ga qadar rus şe'riyatida qasida, marsiya, xat singari har bir şe'riy janr klassitsizm tomonidan belgilangan qat'iy qonun-qoidalar asosida yozilgan. P. ^itsey lirikasidan farqli ölaroq, Peterburg davri ijodida şe'riy janrlar urtasidagi çegaralar va uslubiy farklarni bartaraf etib, rus şe'riya-ti taraqqiyoti uçun yangi badiiy ufqlarni oçib bergan («Ruslan va Lyudmila», 1820).
P. ijodining tadrijiy yulini şartli ravişda 4 bosqiçga ajratiş mumkin. Agar 1813—16 y.larni uz içiga olgan l-bosqiçda P. uz zamondoşlarining badiiy tajribasini özlaştirgan bölsa, 2-bosqiç (1817—20)da P. ijodining ğoya va mavzular olami ken-gayib, u öz uslubiga erişiş yölida badiiy izlanişlar olib borib, ki-tobiy til b-n jonli xalq tilini uzaro yaqinlaştirdi. Şoirning 1820—24 y.lar ijodida (3-bosqiç) romantizm ustuvorlik qildi. Ammo kup utmay, P. qahramonni poetiklaştiriş va vokelikni ehtiros b-n tasvirlaşda davom etgan holda romantik tasvir metodidan çekindi. P. ijodining 1925 y.dan boşlangan 4-bosqiçida obrazlar va mavzular kulamini çegaralaşning har qanday kurinişini rad etuvçi, fikr b-n tuyğuni, haqiqatni tadqiq etiş b-n «jonli tasavvur»ni özaro uyğunlaştirişga asoslangan realistik ti-zimni işlab çiqdi
P.ning rus jamiyatidagi erksevar kuçlar ta'sirida yozilgan zulm va krepostnoylikni foş etuvçi şe'rlari çor hukumatida norozilik kayfiyatini uyğotdi. 1819 y.da P.ning «Yaşil çirok» tugaragida iştirok etişi esa Aleksandr I ni nihoyatda ğazablantirdi. U 1820 y. mayida P.ni Yekaterinoslavga surgun qildi. Şoir Yekaterinoslavga yetib kelişi b-n xastalikka yöliqadi va ittifokr şu yerda qönoqda bölgan general N.N.Rayevskiyning oilasi b-n birga dastlab Kavkazga, keyin Qrimga yöl oladi.
Rossiyaning janubida yaşaş P. ijodida yangi davrning boşlanişiga imkon berdi. U dastlab J. Bayron ta'sirida romantik dostonlarini yezdi. P. romantizmining ilk namunasi — «Kavkaz asiri» dostoni (1820—21) 20-y.lardagi erksevar yoşlar kayfiyatini ifodalagani uçun ular örtasida katta muvaffaqiyat qozondi. P. voqelikni romantik böyoqlar b-n tasvir etişda davom etib, «Aka-uka qaroqçilar» (1821—22) va «Boqçasaroy fontani» (1923) dostonlarini yaratdi. «Lölilar» dostoni esa P.ning ijodiy tadrijida röy bergan jiddiy burilişning samarasi böldi. P.ning romantik dostonlari va şu yillar lirikasi («Demon», «Dengizga» va b.) yagona ğoyaviybadiiy yönalişga ega bölib, ular psixologik tasvirning teranligi, ruhiy olam, tabiat va tevarak-atrofdagi hayotiy hodisalar örtasidagi aloqalarning rang-barangligi b-n ajraladi.
1824 y. P. xizmat vazifasidan ozod etilib, Mixaylovskoye qişloği (Pskov) ga surgunga yuboriladi. Ikkinçi marta tazyiqqa uçragan şoir qisqa muddatli ruhiy ezilişdan söng mutolaaga berilib, şu atrofdagi aholining ertak va qöşiklarini töplaydi, «Boris Godunov» tragediyasi (1825), «Graf Nulin» dostoni, «Qur'onga ta-tabbu», «Andrey Şenye», «19 oktyabr» va b. maşhur şe'rlarini yozadi, «Yevgeniy Onegin» şe'riy romani ustidagi işni davom ettiradi. «Boris Godunov» P.ning dramaturgiya sohasidagi dastlabki tajribasi bölsada, şoir unda Şekspir an'analariga tayangan holda dramatik san'atning yangi yöllarini kaşf etadi, xalq b-n hoki-miyat örtasidagi munosabatni asar mar-kaziga olib çiqadi. «Boris Godunov»ni yaratiş asnosida işlab çiqilgan badiiy tamoyillar (tarixiylikka in-tiliş, insoniy keçinmalarni barça ranglari b-n mujassamlaştiriş, xa-rakterlarga xos hayotiy murakkablikni oçiş va b.) P.ning keyingi ijo-dida öz samaralarini berdi.
20-y.lar oxiri — 30 y.lar boşlarida P. ijodida realizm tantana qilib, u «Graf Nulin»dan taşqari, «Poltava» (1828—9), «Kolomnadagi uy» (1830), «Mis çavandoz» (1833) dostonlari va keyinçalik şoirning «kiçik tragediyalar»ini taşkil etgan ba'zi bir pyesalari hamda nasriy asarlari («Belkin qissalari», «Kapitan qizi» va b.)ni yaratadi. P. şu davrda lirikada badiiy realizmning yuksak bosqiçiga erişadi.
20-y.larning 2yarmida P. «Yevgeniy Onegin» ustidagi ijodiy işini davom ettirdi. Şe'riy romanning 1833 y.da töla holda naşr etilişi rus ada-biyoti tarixida ulkan voqea böldi. Garçand şe'riyatning bu janri rus ada-biyotida keyinçalik izçil davom et-tirilmagan bölsada, bu asarda kaşf etilgan yangi realistik tasvir meto-di va yangi estetika tamoyillari rus adabiyetining keyingi taraqqiyoti uçun ğoyat katta ahamiyatga molik böldi. P. asarda polifonik tasvir usulining şunday yöllarini topdiki, ular vo-qelikni keng qamrab oliş, muhim hayotiy muammolarni tasvir doirasiga olib kiriş, epik va lirik ibtidolarni uzviylaştiriş imkonini berdi. Natijada romanda P. yaşagan davrning muhim masalalari öz in'ikosini topdi, öşa davrda keng tarqalgan kişilar xarakteri tarixiy, ijtimoiy va maişiy şaroit fonida zör ma-horat b-n tasvir etildi.
P. 1830 y. kuzini Boldino qişloğida ötkazdi. Rus adabiyoti tarixiga «Boldino kuzi» sifatida kirgan bu davrda şoir «Kolomnadagi uy» dostoni, «Belkin qissalari», şuningdek, boşqa «kiçik tragediyalar»ini ijod qildi. Bu asarlarning har biri, ayniqsa, «Xasis ritsar», «Ölat çoğidagi bazm», «Toş mehmon», «Motsart va Salyeri» «kiçik tragediyalar»i olamşumul ahamiyatga molik masalalarni kötarganligi b-n P. ijodida alohida bir sahifani taşkil etadi.
P. 1831 y. yozida şaroit taqozosi b-n davlat idoralarida işlaşga majbur böladi. U taşki işlar kollegiyasida xizmat qilar ekan, davlat arxivida işlaş imkoniyatidan foydalanib, Buyuk Pyotr tarixini yozmoqçi böladi. Arxivda işlaş P.ga Rossiyaning tarixi va hoz. davridagi murakkab masalalarni töğri tuşuntiriş imkonini beradi. U siyosiy tuzum, «yangi ma'ri-fat», Yevropa mamlakatlari mohiyati tötrisida öylab, tanqidiy xulosalarga keladi va feodal tuzumning çiriganiga işonç hosil qiladi. P.ning «Mis çavandoz» dostoni uning dunyoqaraşida röy bergan ana şunday özgarişlarning natijasi sifatida may-donga keladi. Rossiyaning yangi, kapi-talistik taraqqiyot bosqiçiga öta boşlagani P.ning «Pikovaya dama» (1833) qissasida öz tajassumini topgan.
P. 30-y.lar Rossiya tarixi b-n qiziqib, Pugaçyov qözğolonining paydo böliş sabablarini qunt b-n örgan-di, qözğolon sodir bölgan joylarga borib, rus xalq qöşiqlari, ertak va rivoyatlarni yozib oldi. P. Pugaçyov qözğoloni haqida töplagan bu mate-riallardan «Pugaçyov tarixi» asari (1833), «Dubrovskiy» (1832—33) va «Kapitan qizi» (1833—36) qissalarida samarali foydalandi. Rus xalq oğzaki ijodi namunalariga qiziqiş natijasida P.ning «Pop va uning xizmatkori Balda haqida ertak» (1830), «Şoh Sulton haqida ertak» (1831), «Baliqçi va baliq haqida ertak» (1833), «Oltin xörozça haqida ertak» (1834) singari folklor motivlari b-n suğorilgan asarlari maydonga keldi va bu asarlar P. ijodi dagi xalqçillikning yanada oşişiga sababçi böldi.
P. 1831—32 y.larda döstlari tomo-nidan naşr etilgan «Literaturnaya gazeta» («Adabiyot gazetasi»)da faol iştirok etib, adabiyotda xalqçillik va realizmning tantana qozonişi uçun kuraşdi. Uzoq davom etgan sa'y-harakatdan söng 1836 y. apr.da «Sovremennik» («Zamondoş») jur.ning 1sonini çiqarişga muvaffaq böldi. P.ning rus adabiyoti oldidagi xizmatlari buyuklaşgan va ijodiy faoliyati yangiyangi qirralar kasb etib borgani sayin uning atrofidagi kora kuçlar tobora birlaşa va faollaşa boşladilar. Şuning natijasi ölaroq uning J.Dantes b-n dueli uyuştirilib, uluğ rus şoiri halok etildi.
P.ning rus madaniyati takdiridagi roli benihoya buyuk. U yangi rus adabiyotiga asos soliş b-n birga rus adabiy tilining ham şakllanişiga ulkan hissa qöşdi. Rus adabiyotida realizm va xalqçillik tamoyillarining, qator şe'riy janrlarning şakllanişi va taraqqiyoti P. nomi b-n çambarças boglik,. P.ning rang-barang ijodi nafaqat keyingi rus adabiyoti, balki mu-siqa, teatr, balet, rangtasvir singari san'at turlarining ham rivojlanişiga katta ta'sir körsatdi. Boşqa qardoş adabiyotlar qatori 20-a. özbek adabiyetining taraqqiyotida ham P. ijo-dining ta'siri sezilarlidir.
Toşkentda P. nomida köça, maydon bor. P.ning tugilgan kuniga 170 y. tulişi munosabati b-n 1969 y. Toşkent ş.da şoirga haykal örnatilgan.
As: Polnoye sobraniye soçineniy, t. 1— 10, M., 1974—78; Tanlangan asarlar, 1—4 j.lar, T., 1954—55; Tanlangan asarlar, T., 1999.
Ad.: Blagoy D.D., Tvorçeskiy put Puşkina, t. 1—2-j.lar, M., 1950—67; Jizn Puşkina. Rasskazannaya im samim i yego sovremennikami, ç. I — II, M., 1988; Karimov N., Puşkin va uzbek şe'riyati, T., 1988.
Naim Karimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПУШКИН Александр Сергеевич [1799.26.5 (6.6), Москва - 1837.29.1 (10.2), Петербург] — рус ёзувчиси, янги рус адабиётининг асосчиси. Отаси Сергей Львович кадимги дворянлар қавмидан, онаси Надежда Осиповна эса Пётр I қўлида тарбия кўрган ҳабаш — А.П.Ганнибалнинг набираси булган. П.да нафис сўзга меҳрмуҳаббатнинг пайдо булишида рус халқ қушиқлари ҳамда эртакларини яхши билган эна-гаси Арина Родионовнанинг таъсири, айниқса, каттадир. Ўша даврнинг энг нуфузли ўқув юртларидан бири — Петербург яқинидаги Царское село (ҳоз. Пушкин ш.) лицейида ўқиш (1811 — 17) П.нинг шоир ва эрксевар инсон сифатида шаклланишида муҳим омил бўлган. П. лицейни тугатгач, Петер-бургга кучиб борган ва ташки ишлар коллегиясида котиб лавозимида ишлаган. У Петербургда хизмат қилган йиллар (1817—20) Россиянинг тарихий та-раққиёти учун муҳим бир давр эди.
П.нинг дастлабки шеърлари 1913 й.да матбуот юзини курди. У лицейда ўқиб юрган кезларида 120 га яқин шеър ва 2 достон (тугалланмаган) ёзади. Лицей б-н хайрлашув кечасига бағишланган шеъри эса шу кечада қатнашган Г. Р. Державинннт юксак баҳосига сазовор булиб, у П.нинг буюк шоир бўлиб етишишини башорат қилади. Кейинчалик П. рус жамиятида уйғониб бораётган эрксеварлик кайфияти таъсирида «Эркинлик» (1817), «Чаадаевга» (1818), «Қишлоқ» (1819) сингари шеърларни яратади.
П.га қадар рус шеъриятида қасида, марсия, хат сингари ҳар бир шеърий жанр классицизм томонидан белгиланган қатъий қонун-қоидалар асосида ёзилган. П. ^ицей лирикасидан фарқли ўлароқ, Петербург даври ижодида шеърий жанрлар уртасидаги чегаралар ва услубий фаркларни бартараф этиб, рус шеърия-ти тараққиёти учун янги бадиий уфқларни очиб берган («Руслан ва Людмила», 1820).
П. ижодининг тадрижий йулини шартли равишда 4 босқичга ажратиш мумкин. Агар 1813—16 й.ларни уз ичига олган l-босқичда П. уз замондошларининг бадиий тажрибасини ўзлаштирган бўлса, 2-босқич (1817—20)да П. ижодининг ғоя ва мавзулар олами кен-гайиб, у ўз услубига эришиш йўлида бадиий изланишлар олиб бориб, ки-тобий тил б-н жонли халқ тилини узаро яқинлаштирди. Шоирнинг 1820—24 й.лар ижодида (3-босқич) романтизм устуворлик қилди. Аммо куп утмай, П. қаҳрамонни поэтиклаштириш ва вокеликни эҳтирос б-н тасвирлашда давом этган ҳолда романтик тасвир методидан чекинди. П. ижодининг 1925 й.дан бошланган 4-босқичида образлар ва мавзулар куламини чегаралашнинг ҳар қандай куринишини рад этувчи, фикр б-н туйғуни, ҳақиқатни тадқиқ этиш б-н «жонли тасаввур»ни ўзаро уйғунлаштиришга асосланган реалистик ти-зимни ишлаб чиқди
П.нинг рус жамиятидаги эрксевар кучлар таъсирида ёзилган зулм ва крепостнойликни фош этувчи шеърлари чор ҳукуматида норозилик кайфиятини уйғотди. 1819 й.да П.нинг «Яшил чирок» тугарагида иштирок этиши эса Александр I ни ниҳоятда ғазаблантирди. У 1820 й. майида П.ни Екатеринославга сургун қилди. Шоир Екатеринославга етиб келиши б-н хасталикка йўлиқади ва иттифокр шу ерда қўноқда бўлган генерал Н.Н.Раевскийнинг оиласи б-н бирга дастлаб Кавказга, кейин Қримга йўл олади.
Россиянинг жанубида яшаш П. ижодида янги даврнинг бошланишига имкон берди. У дастлаб Ж. Байрон таъсирида романтик достонларини езди. П. романтизмининг илк намунаси — «Кавказ асири» достони (1820—21) 20-й.лардаги эрксевар ёшлар кайфиятини ифодалагани учун улар ўртасида катта муваффақият қозонди. П. воқеликни романтик бўёқлар б-н тасвир этишда давом этиб, «Ака-ука қароқчилар» (1821—22) ва «Боқчасарой фонтани» (1923) достонларини яратди. «Лўлилар» достони эса П.нинг ижодий тадрижида рўй берган жиддий бурилишнинг самараси бўлди. П.нинг романтик достонлари ва шу йиллар лирикаси («Демон», «Денгизга» ва б.) ягона ғоявийбадиий йўналишга эга бўлиб, улар психологик тасвирнинг теранлиги, руҳий олам, табиат ва теварак-атрофдаги ҳаётий ҳодисалар ўртасидаги алоқаларнинг ранг-баранглиги б-н ажралади.
1824 й. П. хизмат вазифасидан озод этилиб, Михайловское қишлоғи (Псков) га сургунга юборилади. Иккинчи марта тазйиққа учраган шоир қисқа муддатли руҳий эзилишдан сўнг мутолаага берилиб, шу атрофдаги аҳолининг эртак ва қўшикларини тўплайди, «Борис Годунов» трагедияси (1825), «Граф Нулин» достони, «Қуръонга та-таббу», «Андрей Шенъе», «19 октябрь» ва б. машҳур шеърларини ёзади, «Евгений Онегин» шеърий романи устидаги ишни давом эттиради. «Борис Годунов» П.нинг драматургия соҳасидаги дастлабки тажрибаси бўлсада, шоир унда Шекспир анъаналарига таянган ҳолда драматик санъатнинг янги йўлларини кашф этади, халқ б-н ҳоки-мият ўртасидаги муносабатни асар мар-казига олиб чиқади. «Борис Годунов»ни яратиш асносида ишлаб чиқилган бадиий тамойиллар (тарихийликка ин-тилиш, инсоний кечинмаларни барча ранглари б-н мужассамлаштириш, ха-рактерларга хос ҳаётий мураккабликни очиш ва б.) П.нинг кейинги ижо-дида ўз самараларини берди.
20-й.лар охири — 30 й.лар бошларида П. ижодида реализм тантана қилиб, у «Граф Нулин»дан ташқари, «Полтава» (1828—9), «Коломнадаги уй» (1830), «Мис чавандоз» (1833) достонлари ва кейинчалик шоирнинг «кичик трагедиялар»ини ташкил этган баъзи бир пьесалари ҳамда насрий асарлари («Белкин қиссалари», «Капитан қизи» ва б.)ни яратади. П. шу даврда лирикада бадиий реализмнинг юксак босқичига эришади.
20-й.ларнинг 2ярмида П. «Евгений Онегин» устидаги ижодий ишини давом эттирди. Шеърий романнинг 1833 й.да тўла ҳолда нашр этилиши рус ада-биёти тарихида улкан воқеа бўлди. Гарчанд шеъриятнинг бу жанри рус ада-биётида кейинчалик изчил давом эт-тирилмаган бўлсада, бу асарда кашф этилган янги реалистик тасвир мето-ди ва янги эстетика тамойиллари рус адабиетининг кейинги тараққиёти учун ғоят катта аҳамиятга молик бўлди. П. асарда полифоник тасвир усулининг шундай йўлларини топдики, улар во-қеликни кенг қамраб олиш, муҳим ҳаётий муаммоларни тасвир доирасига олиб кириш, эпик ва лирик ибтидоларни узвийлаштириш имконини берди. Натижада романда П. яшаган даврнинг муҳим масалалари ўз инъикосини топди, ўша даврда кенг тарқалган кишилар характери тарихий, ижтимоий ва маиший шароит фонида зўр ма-ҳорат б-н тасвир этилди.
П. 1830 й. кузини Болдино қишлоғида ўтказди. Рус адабиёти тарихига «Болдино кузи» сифатида кирган бу даврда шоир «Коломнадаги уй» достони, «Белкин қиссалари», шунингдек, бошқа «кичик трагедиялар»ини ижод қилди. Бу асарларнинг ҳар бири, айниқса, «Хасис рицарь», «Ўлат чоғидаги базм», «Тош меҳмон», «Моцарт ва Сальери» «кичик трагедиялар»и оламшумул аҳамиятга молик масалаларни кўтарганлиги б-н П. ижодида алоҳида бир саҳифани ташкил этади.
П. 1831 й. ёзида шароит тақозоси б-н давлат идораларида ишлашга мажбур бўлади. У ташки ишлар коллегиясида хизмат қилар экан, давлат архивида ишлаш имкониятидан фойдаланиб, Буюк Пётр тарихини ёзмоқчи бўлади. Архивда ишлаш П.га Россиянинг тарихи ва ҳоз. давридаги мураккаб масалаларни тўғри тушунтириш имконини беради. У сиёсий тузум, «янги маъри-фат», Европа мамлакатлари моҳияти тўтрисида ўйлаб, танқидий хулосаларга келади ва феодал тузумнинг чириганига ишонч ҳосил қилади. П.нинг «Мис чавандоз» достони унинг дунёқарашида рўй берган ана шундай ўзгаришларнинг натижаси сифатида май-донга келади. Россиянинг янги, капи-талистик тараққиёт босқичига ўта бошлагани П.нинг «Пиковая дама» (1833) қиссасида ўз тажассумини топган.
П. 30-й.лар Россия тарихи б-н қизиқиб, Пугачёв қўзғолонининг пайдо бўлиш сабабларини қунт б-н ўрган-ди, қўзғолон содир бўлган жойларга бориб, рус халқ қўшиқлари, эртак ва ривоятларни ёзиб олди. П. Пугачёв қўзғолони ҳақида тўплаган бу мате-риаллардан «Пугачёв тарихи» асари (1833), «Дубровский» (1832—33) ва «Капитан қизи» (1833—36) қиссаларида самарали фойдаланди. Рус халқ оғзаки ижоди намуналарига қизиқиш натижасида П.нинг «Поп ва унинг хизматкори Балда ҳақида эртак» (1830), «Шоҳ Султон ҳақида эртак» (1831), «Балиқчи ва балиқ ҳақида эртак» (1833), «Олтин хўрозча ҳақида эртак» (1834) сингари фольклор мотивлари б-н суғорилган асарлари майдонга келди ва бу асарлар П. ижоди даги халқчилликнинг янада ошишига сабабчи бўлди.
П. 1831—32 й.ларда дўстлари томо-нидан нашр этилган «Литературная газета» («Адабиёт газетаси»)да фаол иштирок этиб, адабиётда халқчиллик ва реализмнинг тантана қозониши учун курашди. Узоқ давом этган саъй-ҳаракатдан сўнг 1836 й. апр.да «Современник» («Замондош») жур.нинг 1сонини чиқаришга муваффақ бўлди. П.нинг рус адабиёти олдидаги хизматлари буюклашган ва ижодий фаолияти янгиянги қирралар касб этиб боргани сайин унинг атрофидаги кора кучлар тобора бирлаша ва фаоллаша бошладилар. Шунинг натижаси ўлароқ унинг Ж.Дантес б-н дуэли уюштирилиб, улуғ рус шоири ҳалок этилди.
П.нинг рус маданияти такдиридаги роли бениҳоя буюк. У янги рус адабиётига асос солиш б-н бирга рус адабий тилининг ҳам шаклланишига улкан ҳисса қўшди. Рус адабиётида реализм ва халқчиллик тамойилларининг, қатор шеърий жанрларнинг шаклланиши ва тараққиёти П. номи б-н чамбарчас боглик,. П.нинг ранг-баранг ижоди нафақат кейинги рус адабиёти, балки му-сиқа, театр, балет, рангтасвир сингари санъат турларининг ҳам ривожланишига катта таъсир кўрсатди. Бошқа қардош адабиётлар қатори 20-а. ўзбек адабиетининг тараққиётида ҳам П. ижо-дининг таъсири сезиларлидир.
Тошкентда П. номида кўча, майдон бор. П.нинг тугилган кунига 170 й. тулиши муносабати б-н 1969 й. Тошкент ш.да шоирга ҳайкал ўрнатилган.
Ас: Полное собрание сочинений, т. 1— 10, М., 1974—78; Танланган асарлар, 1—4 ж.лар, Т., 1954—55; Танланган асарлар, Т., 1999.
Ад.: Благой Д.Д., Творческий путь Пушкина, т. 1—2-ж.лар, М., 1950—67; Жизнь Пушкина. Рассказанная им самим и его современниками, ч. I — II, М., 1988; Каримов Н., Пушкин ва узбек шеърияти, Т., 1988.
Наим Каримов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.