Aleut orollari
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 313–314-b. — ziyouz.com
Aleut orollari - Tinç okean şim.da, Alyaska ya.o.dan jan.ga tomon 1740 km ga yey şaklida çözilgan arxipelag. Aleut botiğidan kutarilib turgan suv osti toğlarining tepalari. Köpdan-köp orol va qoyalardan iborat. Bering dengizini jan. tomondan örab turadi. Mayd. 37,8 ming km2. Aholisi 7,5 ming kişi. Köp orollar vulkan toglaridan iborat. Unimak o.dagi eng baland Şişaldin vulkani 2860 m. A.o.da 25 ta sönmagan vulkan bor. Tez-tez zilzila bulib turadi. Iqlimi subarktika okean iqlimi, qişi iliq, nam, kuçli şamollar esib turadi. Kor qalin yoğadi. Toğ çöqqilarini doim qor qop-lab yotadi. Eng sovuq oy — fev.ning örtaça t-rasi —1,4°, ba'zan —10, 15° gaça sovuq böladi. Avg.niki 11,9°. Yiliga 1500 mm yoğin yoğadi. Ösimliklari asosan öt va butalar; tuproqlari ötloq, tundra tuproqlaridir. Ma'muriy jihatdan AQŞning Alyaska ştatiga karaşli. A.o.da AKŞ harbiy bazalar qurgan. Eng yirik aholi punkti — Adak. Aholisi baliq, dengiz hayvonlarini ovlaş b-n şuğullanadi. A.o. 18-a. örtalarida Rossiya imperiyasiga qöşib olingan. 1867 y. podşo hukumati A.o.ni Alyaska b-n birga AQŞga sotib yuborgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЕУТ ОРОЛЛАРИ - Тинч океан шим.да, Аляска я.о.дан жан.га томон 1740 км га ей шаклида чўзилган архипелаг. Алеут ботиғидан кутарилиб турган сув ости тоғларининг тепалари. Кўпдан-кўп орол ва қоялардан иборат. Беринг денгизини жан. томондан ўраб туради. Майд. 37,8 минг км2. Аҳолиси 7,5 минг киши. Кўп ороллар вулкан тогларидан иборат. Унимак о.даги энг баланд Шишалдин вулкани 2860 м. А.о.да 25 та сўнмаган вулкан бор. Тез-тез зилзила булиб туради. Иқлими субарктика океан иқлими, қиши илиқ, нам, кучли шамоллар эсиб туради. Кор қалин ёғади. Тоғ чўққиларини доим қор қоп-лаб ётади. Энг совуқ ой — фев.нинг ўртача т-раси —1,4°, баъзан —10, 15° гача совуқ бўлади. Авг.ники 11,9°. Йилига 1500 мм ёғин ёғади. Ўсимликлари асосан ўт ва буталар; тупроқлари ўтлоқ, тундра тупроқларидир. Маъмурий жиҳатдан АҚШнинг Аляска штатига карашли. А.о.да АКШ ҳарбий базалар қурган. Энг йирик аҳоли пункти — Адак. Аҳолиси балиқ, денгиз ҳайвонларини овлаш б-н шуғулланади. А.о. 18-а. ўрталарида Россия империясига қўшиб олинган. 1867 й. подшо ҳукумати А.о.ни Аляска б-н бирга АҚШга сотиб юборган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.