Algologiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 372–373-b. — ziyouz.com
Algologiya (lot. alga — suvöt, yun. logos — ta'limot), fikologiya — botanikaning suv ötlarini örganadigan bölimi. A.ning örganiş obyekti bir hujayrali mikroskopik ölçamdagi prokariot (kök-yaşil suv ötlari, proxlorfitsimonlar) hamda köp hujayrali yirik (uz. 60 m gaça) eukariot (yaşil, sariq-yaşil, qönğir, qizil va b.) organizmlardir. Mikroskopik kattalikdagi suv ötlari ba'zan mikrobiologiyaning örganiş obyekti hisoblanadi. A.ning mustaqil fan sifatida rivojlanişi 19-a.ning ikkinçi yarmida ota-bola Agerdlar hamda Kyutsin de Bari, G. Tyure, N. Prins-geym, L. S. Sentkovskiyning suv ötlarining morfologiyasi va sistematikasi sohasidagi tadqiqotlari b-n boğliq, 20-a.ning ikkinçi yarmida suv ötlaridan tibbiyot, q.x., oziq-ovqat va xalq xöjaligining boşqa tarmoqlarida foydalaniş borasida erişilgan muvaffaqiyatlar A.ning tez sur'at b-n rivojlanişiga olib keldi. Örta Osiyoda, şu jumladan Özbekistonda A.ning rivojlanişi akad. A. M. Muzaffarov nomi b-n boğlangan. Uning bevosita iştiroki va rahbarligida Özbekiston algoflorasining tarkibi örganilib, natijada ularning tarqaliş qonuniyatlari kaşf etildi. Suv ötlarni sun'iy yöl b-n köpaytirib, ulardan xalq xöjaligining turli tarmoqlarida foydalaniş mumkinligi ilmiy tomondan tahlil qilindi. Özbekistonda algoflorani rivojlantirişga qaratilgan yirik ilmiy asarlar naşr etildi. «Örta Osiyo toğ suv havzalarining suvötlar florasi», «Suvötlarning geografik tarqalişi», «Örta Osiyo kök-yaşil sövötlari aniqlagiçi», «Xlorella va uni qöllaş», «Örta Osiyo suv havzalari va algoflorasining rivojlanişi va tarqaliş qonuniyatlari», «Örta Osiyo protokokk suv ötlari aniqlagiçi» kabi qator asarlar şular jumlasidan-dir. Bu sohadagi işlar ayni vaqtda Özbekiston FA Botanika in-tida davom ettirilmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЬГОЛОГИЯ (лот. alga — сувўт, юн. logos — таълимот), фикология — ботаниканинг сув ўтларини ўрганадиган бўлими. А.нинг ўрганиш объекти бир ҳужайрали микроскопик ўлчамдаги прокариот (кўк-яшил сув ўтлари, прохлорфитсимонлар) ҳамда кўп ҳужайрали йирик (уз. 60 м гача) эукариот (яшил, сариқ-яшил, қўнғир, қизил ва б.) организмлардир. Микроскопик катталикдаги сув ўтлари баъзан микробиологиянинг ўрганиш объекти ҳисобланади. А.нинг мустақил фан сифатида ривожланиши 19-а.нинг иккинчи ярмида ота-бола Агердлар ҳамда Кютцин де Бари, Г. Тюре, Н. Принс-гейм, Л. С. Центковскийнинг сув ўтларининг морфологияси ва систематикаси соҳасидаги тадқиқотлари б-н боғлиқ, 20-а.нинг иккинчи ярмида сув ўтларидан тиббиёт, қ.х., озиқ-овқат ва халқ хўжалигининг бошқа тармоқларида фойдаланиш борасида эришилган муваффақиятлар А.нинг тез суръат б-н ривожланишига олиб келди. Ўрта Осиёда, шу жумладан Ўзбекистонда А.нинг ривожланиши акад. А. М. Музаффаров номи б-н боғланган. Унинг бевосита иштироки ва раҳбарлигида Ўзбекистон альгофлорасининг таркиби ўрганилиб, натижада уларнинг тарқалиш қонуниятлари кашф этилди. Сув ўтларни сунъий йўл б-н кўпайтириб, улардан халқ хўжалигининг турли тармоқларида фойдаланиш мумкинлиги илмий томондан таҳлил қилинди. Ўзбекистонда альгофлорани ривожлантиришга қаратилган йирик илмий асарлар нашр этилди. «Ўрта Осиё тоғ сув ҳавзаларининг сувўтлар флораси», «Сувўтларнинг географик тарқалиши», «Ўрта Осиё кўк-яшил сўвўтлари аниқлагичи», «Хлорелла ва уни қўллаш», «Ўрта Осиё сув ҳавзалари ва альгофлорасининг ривожланиши ва тарқалиш қонуниятлари», «Ўрта Осиё протококк сув ўтлари аниқлагичи» каби қатор асарлар шулар жумласидан-дир. Бу соҳадаги ишлар айни вақтда Ўзбекистон ФА Ботаника ин-тида давом эттирилмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.