Algoritm
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 305-b. — ziyouz.com
Algoritm ALGORITM, algorifm — ma'lum bir turga oid masalalarni yeçişda işlatiladigan amallarning muayyan tartibda bajarilişi haqidagi aniq qoida (dastur). Kibernetika va mat.ning asosiy tuşunçalaridan biri. Örta asrlarda sanoqning önli tizimi böyiça tört arifmetik amal bajariladigan qoidani A. deb ataşgan. «Bu qoidalarni mat. ga 9-a.da al-Xorazmiy kiritgan. Yevropada bunday qoidalar uning tugilgan yurtiga nisbatan lotinçalaştirilgan (Algoritmus yoki Algorithmus şaklida «algorizm» deyilgan), keyinçalik «algoritm»ga aylangan» (akad. A. N. Kolmogorov). Fanda «Yevklid algoritmi», «Ğiyosiddin Koşiy algoritmi», «Laurye algoritmi», «Markov algoritmi» deb ataluvçi A.lar ma'lum. A. tuşunçasi tobora kengayib borib, kibernetikaning nazariy va mantiqiy asosi hisoblangan A.lar nazariyasi paydo böldi. ÖzR da bir neça i.t. muassasalari va hisoblaş markazlarida A.dan foydalaniş sohasida samarali işlar olib borilmoqda. Mas, Özbekiston FA «Kibernetika» ilmiy i.ç. birlaşmasida, Özbekistondagi barça un-tlarda, Toşkent davlat texnika untida, ÖzR Makroiqgisod va statistika vazirligi qoşidagi Hisoblaş markazi va b. muassasalarda olib borilayotgan işlar bunga misol böla oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛГОРИТМ, алгорифм — маълум бир турга оид масалаларни ечишда ишлатиладиган амалларнинг муайян тартибда бажарилиши ҳақидаги аниқ қоида (дастур). Кибернетика ва мат.нинг асосий тушунчаларидан бири. Ўрта асрларда саноқнинг ўнли тизими бўйича тўрт арифметик амал бажариладиган қоидани А. деб аташган. «Бу қоидаларни мат. га 9-а.да ал-Хоразмий киритган. Европада бундай қоидалар унинг тугилган юртига нисбатан лотинчалаштирилган (Algoritmus ёки Algorithmus шаклида «алгоризм» дейилган), кейинчалик «алгоритм»га айланган» (акад. А. Н. Колмогоров). Фанда «Евклид алгоритми», «Ғиёсиддин Коший алгоритми», «Лаурье алгоритми», «Марков алгоритми» деб аталувчи А.лар маълум. А. тушунчаси тобора кенгайиб бориб, кибернетиканинг назарий ва мантиқий асоси ҳисобланган А.лар назарияси пайдо бўлди. ЎзР да бир неча и.т. муассасалари ва ҳисоблаш марказларида А.дан фойдаланиш соҳасида самарали ишлар олиб борилмоқда. Мас, Ўзбекистон ФА «Кибернетика» илмий и.ч. бирлашмасида, Ўзбекистондаги барча ун-тларда, Тошкент давлат техника унтида, ЎзР Макроиқгисод ва статистика вазирлиги қошидаги Ҳисоблаш маркази ва б. муассасаларда олиб борилаётган ишлар бунга мисол бўла олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.