Ali Ardobus
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 316-b. — ziyouz.com
Ali Ardobus (Ibrohimov Ali Fayzullaxöjayeviç) (1900.15.1, Qizilörda — 1959.9.11, Toşkent) — raqqos va baletmeyster, aktyor, pedagog. Özbekistonda (1944) va Qoraqalpoğistonda (1943) xizmat körsatgan artist. Qizilörda ritmik gimnastika studiyasini (1917), Xalq Maorifi Komissarligi qoşidagi Toşkent teatr studiyasining xoreografiya bölimini (1921) tugatgan. Yusufjon qiziq Şakarjonov, Mahkam hofiz, Orif garmon Toşmatov, Çervonxon, Öktamxon, Qumrixon kabilardan özbek raqs harakatlarini örgandi. 1918 y.ning sent.dan Toşkentdagi Mannon Uyğur rahbarligidagi teatrda işlay boşlaydi. A. köproq balet va raqs b-n şuğullandi. 20-y.larda «Latifa», «Yallama yorim», «Qaşqarça», «Ufori Toşkent», «Gul öyin», «Zang öyin», «Qayroq öyin», «Doira öyin», «Afğonça» kabi xalq raqslarini özlaştirib, ularning sahna tu-rini yaratdi. A. Duşanba musiqa-teatr studiyasini (1929—30), «Toğ burgutlari» raqs studiyasi va etnografik ansamblini (1930—33), Olmaota raqs studiyasini (1934), Uyğur musiqali drama teatrini (1935), Özbek filarmoniyasining aşula va raqs ansamblini (1937—41) taşkil etişda faol qatnaşdi. 1943—45 y.larda Qoraqalpoğistonda raqs studiyalari va ansambllar taşkil qilib, milliy xalq öyinlari asosida birinçi qoraqalpoq sah-na raqslarini yaratgan. Özbekistonda teatr va raqs havaskorligini rivojlantirişga katta hissa qöşgan. Toşkent, Samarqand, Andijon, Namangan va b. şaharlarda havaskorlar tögaragi taşkil qilgan. Sahnalaştirgan eng yaxşi raqslari: «Noğora», «Raqs» «Bayot» kabi yakka, «Uyğurça», «Qoraqalpoqça», «Samarqandça töy» (syuita), «Urgut beşqarsagi» va b. ommaviy raqslar.
ALI ar-RIZO, Ali ibn Muso (765 yoki 770—818) — şialarning sakkizinçi imomi. Madinada yaşagan. 816 y.da xalifa al-Ma'mun mö'tadil şialar b-n ittifoqlaşiş va ular yordamida öz hokimiyatini mustahkamlaş maqsadida A. ar-R.ni taxt vorisi deb e'lon qilgan. Lekin bu ittifoq uzoqqa çözilmagan. Sunniylar bunga qarşi harakat boşlagan. Xalifa şialar b-n munosabatini uzgandan keyin A. ar-R. Xurosonda Tus ş. yaqinidagi Nukan qişloğida zaharlab öldirilgan va Sanobad qişloğiga dafn qilingan, keyinçalik uning qabriga maqbara barpo etilgan va şialar uçun ziyoratgoh, asosiy muqaddas joylardan biriga aylangan. Qabr joylaşgan qişloqqa A. ar-R. şarafiga Maşhadi Ali Rizo nomi qöyilib (A.ar-R. şahid bölgan joy), u yirik şahar (hoz. Maşhad)ga aylangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛИ АРДОБУС (Иброҳимов Али Файзуллахўжаевич) (1900.15.1, Қизилўрда — 1959.9.11, Тошкент) — раққос ва балетмейстер, актёр, педагог. Ўзбекистонда (1944) ва Қорақалпоғистонда (1943) хизмат кўрсатган артист. Қизилўрда ритмик гимнастика студиясини (1917), Халқ Маорифи Комиссарлиги қошидаги Тошкент театр студиясининг хореография бўлимини (1921) тугатган. Юсуфжон қизиқ Шакаржонов, Маҳкам ҳофиз, Ориф гармон Тошматов, Червонхон, Ўктамхон, Қумрихон кабилардан ўзбек рақс ҳаракатларини ўрганди. 1918 й.нинг сент.дан Тошкентдаги Маннон Уйғур раҳбарлигидаги театрда ишлай бошлайди. А. кўпроқ балет ва рақс б-н шуғулланди. 20-й.ларда «Латифа», «Яллама ёрим», «Қашқарча», «Уфори Тошкент», «Гул ўйин», «Занг ўйин», «Қайроқ ўйин», «Доира ўйин», «Афғонча» каби халқ рақсларини ўзлаштириб, уларнинг саҳна ту-рини яратди. А. Душанба мусиқа-театр студиясини (1929—30), «Тоғ бургутлари» рақс студияси ва этнографик ансамблини (1930—33), Олмаота рақс студиясини (1934), Уйғур мусиқали драма театрини (1935), Ўзбек филармониясининг ашула ва рақс ансамблини (1937—41) ташкил этишда фаол қатнашди. 1943—45 й.ларда Қорақалпоғистонда рақс студиялари ва ансамбллар ташкил қилиб, миллий халқ ўйинлари асосида биринчи қорақалпоқ саҳ-на рақсларини яратган. Ўзбекистонда театр ва рақс ҳаваскорлигини ривожлантиришга катта ҳисса қўшган. Тошкент, Самарқанд, Андижон, Наманган ва б. шаҳарларда ҳаваскорлар тўгараги ташкил қилган. Саҳналаштирган энг яхши рақслари: «Ноғора», «Рақс» «Баёт» каби якка, «Уйғурча», «Қорақалпоқча», «Самарқандча тўй» (сюита), «Ургут бешқарсаги» ва б. оммавий рақслар.
АЛИ ар-РИЗО, Али ибн Мусо (765 ёки 770—818) — шиаларнинг саккизинчи имоми. Мадинада яшаган. 816 й.да халифа ал-Маъмун мўътадил шиалар б-н иттифоқлашиш ва улар ёрдамида ўз ҳокимиятини мустаҳкамлаш мақсадида А. ар-Р.ни тахт вориси деб эълон қилган. Лекин бу иттифоқ узоққа чўзилмаган. Суннийлар бунга қарши ҳаракат бошлаган. Халифа шиалар б-н муносабатини узгандан кейин А. ар-Р. Хуросонда Тус ш. яқинидаги Нукан қишлоғида заҳарлаб ўлдирилган ва Санобад қишлоғига дафн қилинган, кейинчалик унинг қабрига мақбара барпо этилган ва шиалар учун зиёратгоҳ, асосий муқаддас жойлардан бирига айланган. Қабр жойлашган қишлоққа А. ар-Р. шарафига Машҳади Али Ризо номи қўйилиб (А.ар-Р. шаҳид бўлган жой), у йирик шаҳар (ҳоз. Машҳад)га айланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.