Alitegin ibn Husayn
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 329-b. — ziyouz.com
Alitegin ibn Husayn (?—1035) -Movarounnahr ilikxoni (1025—34). Qoraxoniylardan. Movarounnahrni somoniylaraş tortib olişda iştirok etgan (999—1012). Nasr ibn Ali vafoti (1013)dan söng taxt uçun kuraş çoğida arslonxonlardan Muhammad ibn Ali tomonidan asir olingan. Taxm. 1025 y. asirlikdan qoçib Buxoroni egallagan va saljuqiylardan Arslon ibn Saljuq b-n ittifoq tuzgan. A.ga qarşi ilikxon Mansur ibn Ali qöşin tortib kelgan, biroq mağlubiyatga uçragan. Şuvdan söng A. Movarounnahrning markaziy qismi (Samarqand, Buxoro, Qaşqadaryo vodiysi) ilikxoni bölgan. A.ga qarşi Mahmud Ğaznaviy va qoraxoniylarning Şarqiy Turkistondagi xoqoni Qodirxon Yusuf harbiy ittifoq tuzib (1025) Samarqand yaqinida A. qöşini b-n töqnaşgan. A. Samarqand va Buxoroni taşlab çölga çekingan, xotini va qizi raqiblari qöliga asir tuşgan. Biroq Mahmud Ğaznaviyning asl maqsadi A.ni faqat zaiflaştiriş bölgani sababidan bir oz vaqtdan söng Movarounnahrni taşlab çiqqan. A. yana öz mulkini qaytarib olgan. 1032 y. xorazmşoh Oltuntoş sulton Mas'ud Ğaznaviynnt topşiriğiga köra, A. yerlariga hujum qilib Buxoroni egallagan, biroq Dabusiya yaqinidagi jangda yarador bölib, vafot etgan. Xorazm qöşini sulh tuzib yurtiga qaytib ketgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛИТЕГИН ибн Ҳусайн (?—1035) -Мовароуннаҳр иликхони (1025—34). Қорахонийлардан. Мовароуннаҳрни сомонийлараш тортиб олишда иштирок этган (999—1012). Наср ибн Али вафоти (1013)дан сўнг тахт учун кураш чоғида арслонхонлардан Муҳаммад ибн Али томонидан асир олинган. Тахм. 1025 й. асирликдан қочиб Бухорони эгаллаган ва салжуқийлардан Арслон ибн Салжуқ б-н иттифоқ тузган. А.га қарши иликхон Мансур ибн Али қўшин тортиб келган, бироқ мағлубиятга учраган. Шувдан сўнг А. Мовароуннаҳрнинг марказий қисми (Самарқанд, Бухоро, Қашқадарё водийси) иликхони бўлган. А.га қарши Маҳмуд Ғазнавий ва қорахонийларнинг Шарқий Туркистондаги хоқони Қодирхон Юсуф ҳарбий иттифоқ тузиб (1025) Самарқанд яқинида А. қўшини б-н тўқнашган. А. Самарқанд ва Бухорони ташлаб чўлга чекинган, хотини ва қизи рақиблари қўлига асир тушган. Бироқ Маҳмуд Ғазнавийнинг асл мақсади А.ни фақат заифлаштириш бўлгани сабабидан бир оз вақтдан сўнг Мовароуннаҳрни ташлаб чиққан. А. яна ўз мулкини қайтариб олган. 1032 й. хоразмшоҳ Олтунтош султон Масъуд Ғазнавийннт топшириғига кўра, А. ерларига ҳужум қилиб Бухорони эгаллаган, бироқ Дабусия яқинидаги жангда ярадор бўлиб, вафот этган. Хоразм қўшини сулҳ тузиб юртига қайтиб кетган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.