Alkogolizm

Alkogolizm — tibbiyot nuqtai na-zaridan spirtli içimliklarni mudom içaveriş oqibatida röy beradigan surunkali kasallik; aşaddiy içkilikbozlik. Keng ma'noda — spirtli içimliklarni meyoridan ortiq içişning kişilar soğliği va mehnat qobiliyatiga, ma'naviy va maişiy hayotiga, şuningdek jamiyat farovonligiga yetkazadigan zararlari majmui. A. individual va ijtimoiy hayotning hamma şakllariga ta'sir körsatadi. Içkilik ta'sirida odamlar jamiyat va davlat oldida mas'uliyat seziş hissini yöqotib qöyadi, bezorilik va qonunni buzişga aloqador boşqa xatti-harakatlarni qilişi mumkin. A. işlab çiqarişga zarar yetkazadi, mehnat intizomining buzilişi va unumdorligining pasayişi, odamlarning xastalanib qolişi va hatto bevaqt halok bölişiga olib keladi. Mastliqda odamning muvozanatni yaxşi saqlay olmasligi, diqqati çalğib, atrofdagi vaziyatni aniq bila olmasligi baxtsiz hodisalarga sabab böladi.

A. rivojlanişida boşlanğiç, örta va sönggi bosqiç alomatlari kuzatiladi. Boşlanğiç bosqiç — asosan alkogolga nisbatan haddan ortiqroq maylning paydo bölişi va unga bölgan çidamlilik (tolerantlik)ning oşişi, qusiş himoya refleksining yöqolişi, yaşirin yoki yolğiz içib mast böliş, içayotgan alkogol miqdorini nazorat qila olmay qolişi, perforatsion amneziya, faqat içaveriş töğrisidagi istakning miyaga örnaşib qolişi, alkogoldan özni tiyganda holsizlaniş (asteniya) holatining yuzaga çiqişi b-n ifodalanadi. Örta bosqiçda — alkogolga bölgan çidamlilik juda oşadi, «alkogol oçligi» — humor (abstinent) holatining yuzaga kelişi, alkogolga boğlanib qoliş, soxta mayzadalik (psevdozapoy), alkogol psixozlari va şaxsning ruhiy jihatdan tubanlaşuvi kuzatiladi. Sönggi bosqiç esa alkogolga çidamsizlik (intolerantlik), muttasil içişning davriy tuye olişi, çin mayzadalik, ruhiy va jismoniy zaiflaşiş, nerv va içki a'zolar faoliyatining izdan çiqişi, dispeptik holat, ötkir va surunkali alkogol psixozlari, xotira va es-huşning aynişi b-n ifodalanadi. A. odam organizmidagi hamma sistemalar va a'zolar faoliyatiga putur yetkazadi. Içkilikboz odam özi içayotgan içkilik miqdorini bilmay qöyadi, markaziy va periferik nerv sistemasi faoliyati buzilib (psixik kasalliklar, nevritlar va b. paydo böladi), içki a'zolar funksiyasi izdan çiqadi. Içkilikning zaharli ta'siri moddalar almaşinuvi, ayniqsa vitaminlar almaşinuvining buzilişiga olib keladi. Içkilikboz odam qöl barmoqlari, köz qovoqlari, til uçining titrab turişi, şuningdek har kuni bajarib yurgan odatdagi işini bajara olmay qolişi mumkin. Köp içadigan odamda köz xiralaşib, ba'zan quloq ham oğir tortib qoladi. Içkilikning me'daga ta'siri natijasida şu a'zoning barça funksiyalari buziladi. Içkilik ayniqsa jigarga zararli ta'sir körsatib, jigar sirrozi yuzaga keladi. A. pankreatit, kand kasalligi, stenokardiya va miokard infarkti kasalliklariga ham sabab böladi. Içkilik içki sekretsiya bezlari va birinçi galda jinsiy bezlarga zarar qiladi, mijoz susayib, jinsiy zaiflik paydo böladi. Ayollar içkilik ta'sirida tez sölib qoladi, puşti susayib, homiladorlik vaqtida har xil asoratlar köproq uçraydi. Mudom içib yuriş kişining barvaqt qarib, nogiron bölib qolişiga olib keladi.

A.ning oldini oliş. A. belgilari paydo bölganda, içkilikbozni narkologiya şifoxonalariga yotqizib, uzoq vaqt davomida narkolog vraç kuzatuvida muntazam davolanişni taşkil qiliş kerak.

Mirqobil Xalilov.