Alla
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 349-b. — ziyouz.com
Alla — 1) bolani uxlatiş jarayonida yakkaxonlik uslubida aytiladigan qöşiq. Özbek, uyğur va tojik xalqlari orasida A. nomi b-n yuritiladi. Odatda oddiy kuylar b-n, ba'zida reçitativ tarzda, beşik yoki belançakni tebratiş sur'atiga mos ravişda ijro etiladi. Matni, asosan, törtlik; ijro uslubi erkin, badihagöy. A. onaning bolaga bölgan mehr-muhabbati, umid va orzulari, yaxşi niyat va tilaklarini anglatiş b-n birga ruhiy keçinmalarini ham ifodalaydi. Şu bois ba'zi A. namunalari yiği ohanglariga yaqin böladi; 2) beşik töyi jarayonida beşikni olib kirayotgan ayollar tomonidan aytiladigan qöşiq. Ijro xususiyatlari bayramona marosim kayfiyatiga mos; tantanavor doira usuli jörligida kuylanişi mumkin; 3) Özbekistonning ba'zi hududlarida A. nomi b-n aytiladigan marosim qöşiqlari. Mac, Buxoro viloyati Olot va Qoraköl tumanlari hamda Xorazmda dafn marosimi jarayonida navbat b-n ayollar (yoki maxsus çaqirilgan allaçigöyanda, xalfa) tomonidan badiha uslubida aytiladigan qöşiq va b. Ayrim taxminlarga köra, A. nomi «Alloh» sözidan kelib çiqib, Yaratgandan çaqaloqni öz panohida asraşni iltijo qilişga nisbat b-n boğliq. An'anaviy A. xususiyatlaridan özbek bastakorlari (T. Jalilov, Yu. Rajabiy, F. Sodiqov) va kompozitorlari (A. Muhamedov, Ik. Akbarov, S. Yudakov) ijodiy foydalanişgan.
Ad: Alaviya M., Özbek xalq marosim qöşiqlari, T., 1974; Romanovskaya Ye., Stati i dokladi. Zapisi muzikalnogo folklora, T., 1959; Tursunov N., Buxoro udumlari, T., 1994.
R. Çoriyev
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЛА — 1) болани ухлатиш жараёнида яккахонлик услубида айтиладиган қўшиқ. Ўзбек, уйғур ва тожик халқлари орасида А. номи б-н юритилади. Одатда оддий куйлар б-н, баъзида речитатив тарзда, бешик ёки беланчакни тебратиш суръатига мос равишда ижро этилади. Матни, асосан, тўртлик; ижро услуби эркин, бадиҳагўй. А. онанинг болага бўлган меҳр-муҳаббати, умид ва орзулари, яхши ният ва тилакларини англатиш б-н бирга руҳий кечинмаларини ҳам ифодалайди. Шу боис баъзи А. намуналари йиғи оҳангларига яқин бўлади; 2) бешик тўйи жараёнида бешикни олиб кираётган аёллар томонидан айтиладиган қўшиқ. Ижро хусусиятлари байрамона маросим кайфиятига мос; тантанавор доира усули жўрлигида куйланиши мумкин; 3) Ўзбекистоннинг баъзи ҳудудларида А. номи б-н айтиладиган маросим қўшиқлари. Mac, Бухоро вилояти Олот ва Қоракўл туманлари ҳамда Хоразмда дафн маросими жараёнида навбат б-н аёллар (ёки махсус чақирилган аллачигўянда, халфа) томонидан бадиҳа услубида айтиладиган қўшиқ ва б. Айрим тахминларга кўра, А. номи «Аллоҳ» сўзидан келиб чиқиб, Яратгандан чақалоқни ўз паноҳида асрашни илтижо қилишга нисбат б-н боғлиқ. Анъанавий А. хусусиятларидан ўзбек бастакорлари (Т. Жалилов, Ю. Ражабий, Ф. Содиқов) ва композиторлари (А. Муҳамедов, Ик. Акбаров, С. Юдаков) ижодий фойдаланишган.
Ад: Алавия М., Ўзбек халқ маросим қўшиқлари, Т., 1974; Романовская Е., Статьи и доклады. Записи музыкального фольклора, Т., 1959; Турсунов Н., Бухоро удумлари, Т., 1994.
Р. Чориев
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.