Allergiya

Allergiya (yun. allos — boşqa, özga, begona va ergon — ta'sir) — kişi organizmida taşqaridan ta'sir qiluvçi allergenlik xususiyatiga ega bölgan har xil yot moddalarga nisbatan paydo böladigan öziga xos reaksiya. Allergenga nisbatan javob raksiyasi darhol yoki asta-sekin öta sezuvçanlik körsatiş orqali sodir böladi. Allergen organizmga tuşganida unga javoban haqiqiy va soxta (psevdoallergik) allergik reaksiyalar paydo bölişi mumkin. Haqiqiy allergik reaksiya boşlanişidan oldin ma'lum bir davr ötib, bunda organizmning unga birinçi bor tuşgan moddaga sezgirligi ortib boradi, bu sensibilizatsiya deb ataladi. Sensibilizatsiya yuzaga kelişi organizmda unga birinçi bor tuşgan allergenga javoban alohida oqsil moddalar — antitelolar yoki öşa allergen b-n özaro ta'sir qila oladigan limfotsitlar paydo bölişiga boğliq. Şungaça allergen organizmdan çiqarib yuborilgan bölsa, heç qanday kasallik alomati közga taşlanmaydi. Agar allergen çiqib ketmagan bölsa yoki çiqib ketganidan keyin organizmga takror tuşsa, bunda u yukrridagi antitelolar yoki limfotsitlar b-n özaro ta'sirlaşib, A.ga sabab böladi. Natijada bir qança biokimyoviy jarayonlar boşlanib, gistamin, serotonin kabi talaygina moddalar işlanib çiqib, hujayralar, töqimalar va a'zolarni zararlantiradi, şu tarika maxsus, ya'ni ilgari organizmga ta'sir qilgan allergenga javoban reaksiya röy berib, allergik kasallik paydo böladi. Soxta reaksiyalar organizm allergenga birinçi bor duç kelganida boşlanaveradi. Bunda sensibilizatsiya davri bölmaydi. Organizmga tuşgan allergenning özi hujayra, töqima va a'zolarni zararlantiradigan moddalarni paydo qiladi. Soxta reaksiyalar köpinça doridarmonlar va oziq-ovqatlarga nisbatan röy beradi.

Organizm allergenga duç kelganida hamişa ham A. paydo bölavermaydi. Bunda irsiyat, nerv va endokrin sistemalar ahvoli muhim ahamiyatga ega, çunki kasalikka asosan bu sistemalar funksiyasining buzilişi, oğir ruhiy keçinmalar sabab böladi. A.ning oldini oliş sensibillovçi ta'sirga ega bölgan moddalarning organizmga takror kirişiga va organizm himoya reaksiyalarining buzilişiga yöl qöymaslik çoralarini körişdan iborat.