Almaiy

Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 356–357-b. — ziyouz.com

Almaiy (taxallusi; asl ismi Fazlulloh Mirjalol öğli) (1851/52 — Toşkent — 1894/95) — özbek şoiri, tarjimon, arabşunos va xattot. Toşkentdagi «Muyi Muborak»va Buxorodagi madrasalarda tahsil körgan (1866—67).

Turk, fors, arab tillarini va adabiyotini, falsafa, mantiq, huquq, musiqa, tib, xattotlik ilmini Urgangan. Toşkentga qaytgaç, Şukurxon madrasasida mudarrislik qilgan. Erkin fikrlaşi, ayrim ruhoniylar b-n ixtiloflari tufayli madrasadan ketişga majbur bölgan. Umri muhtojlik va qaşşoklikda keçgan. A. asarlari uşa davrda tuzilgan bayozlarda uçraydi. Ularda jamiyatdagi adolatsizlikka qarşi nafrat ifodalangan, vafo, sadoqat, halollik kabi fazilatlar uluğlangan («Hayot», «Etti», «Kelsangçi», «Yaraşur» va b.). Şoir inson barkamolligi uning ilmma'rifatli bölişida, undan özgalarni ham bahramand qilişda deb bilgan. «Kalila va Dimna» ni forsçadan özbekçaga tarjima qilgan. Tarjimaning har bir hikoyati mundarijasiga mos fard, masnaviy, qit'a, ruboiylar yozib kiritgan va özi nasta'liqda köçirgan. Kitob Toşkentda naşr qilingan (1898, 1901, 1913). Arabça «Şarhi Mullo» (1879— 80) ga kirgan «Avzon ul-jumu'» («Vaznlar jam'i») manzumasi arab şe'riyatida qofiya san'atini va ayrim grammatik qoidalarni örganişda muhim qöllanma hisoblangan. Ba'zi arab mamlakatlarida ham undan darslik sifatida foydalanilgan. Kitobning Almaiy köçirgan qölyozmasi Özbekiston Şarqşunoslik in-tida saqlanmoqda. Toşkentning Beşyoğoç dahasida mahalliy bolalar uçun oçilgan namuna iş maktabiga A. nomi berilgan.

As: Tanlangan asarlar [Şe'rlar], T., 1965.

Begali Qosimov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

АЛМАИЙ (тахаллуси; асл исми Фазлуллоҳ Миржалол ўғли) (1851/52 — Тошкент — 1894/95) — ўзбек шоири, таржимон, арабшунос ва хаттот. Тошкентдаги «Муйи Муборак»ва Бухородаги мадрасаларда таҳсил кўрган (1866—67).

Турк, форс, араб тилларини ва адабиётини, фалсафа, мантиқ, ҳуқуқ, мусиқа, тиб, хаттотлик илмини Урганган. Тошкентга қайтгач, Шукурхон мадрасасида мударрислик қилган. Эркин фикрлаши, айрим руҳонийлар б-н ихтилофлари туфайли мадрасадан кетишга мажбур бўлган. Умри муҳтожлик ва қашшокликда кечган. А. асарлари уша даврда тузилган баёзларда учрайди. Уларда жамиятдаги адолатсизликка қарши нафрат ифодаланган, вафо, садоқат, ҳалоллик каби фазилатлар улуғланган («Ҳаёт», «Этти», «Келсангчи», «Ярашур» ва б.). Шоир инсон баркамоллиги унинг илммаърифатли бўлишида, ундан ўзгаларни ҳам баҳраманд қилишда деб билган. «Калила ва Димна» ни форсчадан ўзбекчага таржима қилган. Таржиманинг ҳар бир ҳикояти мундарижасига мос фард, маснавий, қитъа, рубоийлар ёзиб киритган ва ўзи настаълиқда кўчирган. Китоб Тошкентда нашр қилинган (1898, 1901, 1913). Арабча «Шарҳи Мулло» (1879— 80) га кирган «Авзон ул-жумуъ» («Вазнлар жамъи») манзумаси араб шеъриятида қофия санъатини ва айрим грамматик қоидаларни ўрганишда муҳим қўлланма ҳисобланган. Баъзи араб мамлакатларида ҳам ундан дарслик сифатида фойдаланилган. Китобнинг Алмаий кўчирган қўлёзмаси Ўзбекистон Шарқшунослик ин-тида сақланмоқда. Тошкентнинг Бешёғоч даҳасида маҳаллий болалар учун очилган намуна иш мактабига А. номи берилган.

Ас: Танланган асарлар [Шеърлар], Т., 1965.

Бегали Қосимов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.