Alp mintaqasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 375-b. — ziyouz.com
Alp mintaqasi - toğlardagi tabiiy balandlik mintaqasi, asosan mö'tadil va subtropik kengliklarda, aksari toğ-ötloq landşaft tipidan iborat. Subalp mintaqasidan yuqorida joylaşgan toğlarning balandroq qismida A.m. nival mintaqasi b-n almaşinadi. A.m.ning balandlik holati geografik kenglik, namlik darajasi va yon bağirlarining ekspozitsiyasi b-n boğliq. Alp toğlari va Ğarbiy Kavkazda A.m. 2000 m dan 3000 m gaça, Himolay toğlarining jan. yon bağirlarida 3600 m dan 5000 m gaça oralikdagi balandliklarni egallagan. Mö'tadil va subtropik kengliklardagi toğlarning seryoğin yon bağirlarida aniq namoyon bölgan; yuqoriroq kengliklarda toğ-tundra mintaqasi, quyiroq kengliklarda esa baland toğ-daşt va çöl mintaqasi; ekvatorial kengliklarda ötloqlar (paramos) mintaqasi b-n almaşinadi. Relyefning toğ-muzlik şakllari keng tarqalgan. Iqlimi sovuq, qor qoplami qalin (6—10 oy saqlanadi), vegetatsiya davri qisqa, qattiq şamollar bölib turadi, yanv.ning örtaça t-rasi — 15°, iyulniki 14° çamasida, yillik yoğin miqdori 1000 mm va undan köp; tez-tez qor köçkilari bölib turadi. Alp ösimliklari (butazor va ötloqlar) keng tarqalgan. Xöjalikda asosan yozda yaylovlar sifatida foydalaniladi. Hayvonot dunyosi quyi mintaqalarga tez köçib öta oladigan turlar (alqor, serpa, yovvoyi eçki va b.) yoki qişki uykuga ketadigan kemiruvçilardan iborat.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЬП МИНТАҚАСИ - тоғлардаги табиий баландлик минтақаси, асосан мўътадил ва субтропик кенгликларда, аксари тоғ-ўтлоқ ландшафт типидан иборат. Субальп минтақасидан юқорида жойлашган тоғларнинг баландроқ қисмида A.m. нивал минтақаси б-н алмашинади. А.м.нинг баландлик ҳолати географик кенглик, намлик даражаси ва ён бағирларининг экспозицияси б-н боғлиқ. Альп тоғлари ва Ғарбий Кавказда А.м. 2000 м дан 3000 м гача, Ҳимолай тоғларининг жан. ён бағирларида 3600 м дан 5000 м гача ораликдаги баландликларни эгаллаган. Мўътадил ва субтропик кенгликлардаги тоғларнинг серёғин ён бағирларида аниқ намоён бўлган; юқорироқ кенгликларда тоғ-тундра минтақаси, қуйироқ кенгликларда эса баланд тоғ-дашт ва чўл минтақаси; экваториал кенгликларда ўтлоқлар (парамос) минтақаси б-н алмашинади. Рельефнинг тоғ-музлик шакллари кенг тарқалган. Иқлими совуқ, қор қоплами қалин (6—10 ой сақланади), вегетация даври қисқа, қаттиқ шамоллар бўлиб туради, янв.нинг ўртача т-раси — 15°, июлники 14° чамасида, йиллик ёғин миқдори 1000 мм ва ундан кўп; тез-тез қор кўчкилари бўлиб туради. Альп ўсимликлари (бутазор ва ўтлоқлар) кенг тарқалган. Хўжаликда асосан ёзда яйловлар сифатида фойдаланилади. Ҳайвонот дунёси қуйи минтақаларга тез кўчиб ўта оладиган турлар (алқор, серпа, ёввойи эчки ва б.) ёки қишки уйкуга кетадиган кемирувчилардан иборат.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.