Alp toğlari

Alp toğlari — Ğarbiy Yevropada, Italiya, Şveysariya, Fransiya, Germaniya, Avstriya, Sloveniya va Lixtenşteyn hududida joylaşgan toğlar tizimi. Yer pöstining uçlamçi davr mobaynida röy bergan qudratli Alp burmalanişi natijasida vujudga kelgan. A.t. bir-birlaridan past dovonlar orqali ajralib turgan toğlarning murakkab tizimidan iborat. Uz. kariyb 1200 km, kengligi 50—260 km. Eng yirik dovonlari — Simplon (2005 m), Sen-Gotard (2108 m), Brenner (1371 m) va b. Toğlar yönalişiga köndalang joylaşgan çuqur soylik (Boden kölidan Komo köligaça) At.ni ğarbiy va şarqiy qismlariga ajratib turadi. A.t.ning eng baland qismlarida muzliklar hamda muzlik hosil qilgan relyef şakllari köp. Şarkiy A.t. (4049 m, Bernin toği) Ğarbiy A.t. (4807 m, Monblan toği)dan pastroq. Ular ham ayrim tazmalarga bölinib kettan. A.t. etaklarida ohaktoş, dolomitlar keng tarqalgan, karst rivojlangan. Toğ etaklarida iqlim mö'tadil, toğ tepalarida doimiy qor va muzliklar bor, iqlimi ham sovuq. Muzliklarning umumiy mayd. 4140 km2. Muzliklar va abadiy qorlarning quyi çegarasi 2500— 3200 m balandlikda. Eng köp yoğin şim. va jan. yon bağirlariga tuşadi (2000— 3000 mm). A.t.dan oqib tuşadigan daryolar (Reyn, Rona, Drava, Adije va b.) sersuv, serostona, gidroenergiya zaxiralariga boy. Manzarali köl köp: Jeneva, Syurix, Boden, Lago-Majore va b. Tabiiy ösimlik turlari balandlik mintaqalarini hosil qilgan. Toğ etagidan 800 m balandlikkaça madaniy landşaftlar, 1200 m balandliklarda keng bargli örmonlar, 1300—1700 m balandliklarda igna bargli örmonlar ösadi. 2600 m dan 3200 m gaça oraliklar subalp butazorlari, ötloqlar b-n band. Toğ tizmalarida tunnellar qazilib, t.y. va avtomobil yöllari ötkazilgan. Alpinizm va turizm rivojlangan.