Alyor
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 314-b. — ziyouz.com
Alyor — xalq qöşiqlarining bir turi, ötmişda jöra (ulfat)lar davrasida qadah tutib aytilgan. Kosagul (soqi) qölida böza yoki may töddirilgan qadah tutib, davradagilarga: «Alyor bölsin-ay, Xöjam yor bölsin-ay, Xöjam bergan bu davlatga duşman zor bölsin-ay»,— deya murojaat qilgan. Qadahni (kosani) olgan suhbatdoş öz navbatida jöraboşi xohişiga köra, biror qöşiq yoki raqs ijro etgan. Bunday paytda çildirma jörligida kuylanadigan maxsus qöşiqlar ham bölgan. Ular könalar, haqqonlar va bözagarlar qöşiği deb ham ataladi. Bözagarlar qöşiqlari ikki band (törtlik)dan iborat bölib, birinçi bandning birinçi misrasi qaysi söz b-n boşlansa, ikkinçi bandning birinçi misrasi ham öşa söz bilan boşlanişi şart. A.dan xalq dostonlarida ham keng foydalanilgan. Mas, Barçinni izlab borayotgan Hakimbek yölda, qabristonda uxlab qolganida, ular ruhining aytişuvi: «Kosa uşlab qölim toldi, Biyning qizi mahtal böldi, Xon töram, sizga ne böldi, Oling, alyor-alyor», buning yorqin dalilidir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЁР — халқ қўшиқларининг бир тури, ўтмишда жўра (улфат)лар даврасида қадаҳ тутиб айтилган. Косагул (соқи) қўлида бўза ёки май тўддирилган қадаҳ тутиб, даврадагиларга: «Алёр бўлсин-ай, Хўжам ёр бўлсин-ай, Хўжам берган бу давлатга душман зор бўлсин-ай»,— дея мурожаат қилган. Қадаҳни (косани) олган суҳбатдош ўз навбатида жўрабоши хоҳишига кўра, бирор қўшиқ ёки рақс ижро этган. Бундай пайтда чилдирма жўрлигида куйланадиган махсус қўшиқлар ҳам бўлган. Улар кўналар, ҳаққонлар ва бўзагарлар қўшиғи деб ҳам аталади. Бўзагарлар қўшиқлари икки банд (тўртлик)дан иборат бўлиб, биринчи банднинг биринчи мисраси қайси сўз б-н бошланса, иккинчи банднинг биринчи мисраси ҳам ўша сўз билан бошланиши шарт. А.дан халқ достонларида ҳам кенг фойдаланилган. Мас, Барчинни излаб бораётган Ҳакимбек йўлда, қабристонда ухлаб қолганида, улар руҳининг айтишуви: «Коса ушлаб қўлим толди, Бийнинг қизи маҳтал бўлди, Хон тўрам, сизга не бўлди, Олинг, алёр-алёр», бунинг ёрқин далилидир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.