Alyuminiy-organik birikmalar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 382-b. — ziyouz.com
Alyuminiy-organik birikmalar — alyuminiyning uglevodorod qoldiği b-n bevosita boğlanişidan hosil bölgan metallorganik birikmalar. A.-o. b.da alyuminiy bir, ikki yoki uçta uglevodorod qoldiği b-n boglangan bölişi mumkin (RA1C12, R2A1C1, R3A1). Alyuminiy uçalkillar — rangsiz, kislorod va namlikka öta sezgir suyuqlikdir. Alyuminiyuçmetil va uçetillar havoda öz-özidan yoniş, suvda portlaş xususiyatiga ega. A.-o.b. alyuminiy-magniy qotişmasiga galloiduglevodorodlarni, simob-organik birikmalarga alyuminiy ta'sir etttiriş va b. yöllar b-n olinadi. A.-o.b. sanoatda olefinlarni past bosimda polimerlaşda katalizator sifatida va sof alyuminiy olişda qöllaniladi. Har xil reaksiyalarga kirişiş xususiyati kuçli bölgani sababli A.-o.b. töyinmagan uglevodorodlardan spirt i.ç.da, organik kislotalar olişda, kimyoviy elementlarning organik birikmalarini hosil qilişda ham işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЮМИНИЙ-ОРГАНИК БИРИКМАЛАР — алюминийнинг углеводород қолдиғи б-н бевосита боғланишидан ҳосил бўлган металлорганик бирикмалар. А.-о. б.да алюминий бир, икки ёки учта углеводород қолдиғи б-н богланган бўлиши мумкин (RA1C12, R2A1C1, R3A1). Алюминий учалкиллар — рангсиз, кислород ва намликка ўта сезгир суюқликдир. Алюминийучметил ва учэтиллар ҳавода ўз-ўзидан ёниш, сувда портлаш хусусиятига эга. А.-о.б. алюминий-магний қотишмасига галлоидуглеводородларни, симоб-органик бирикмаларга алюминий таъсир этттириш ва б. йўллар б-н олинади. А.-о.б. саноатда олефинларни паст босимда полимерлашда катализатор сифатида ва соф алюминий олишда қўлланилади. Ҳар хил реакцияларга киришиш хусусияти кучли бўлгани сабабли А.-о.б. тўйинмаган углеводородлардан спирт и.ч.да, органик кислоталар олишда, кимёвий элементларнинг органик бирикмаларини ҳосил қилишда ҳам ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.