Amal

Amal (arab. — iş, faoliyat, harakat) — 1) mansab, lavozim, hunar; 2) me'morlikda köpinça eski imoratlarda me'mor yoki ustaning dastxati şu söz b-n boşlanadi. «Amali usto...» kabi; 3) hisoblaşdagi tört A.— qöşiş, oliş, köpaytiriş, böliş; 4) tibbiyotda ta'sir qiliş. Mas, çeçakka qarşi emlangan joy börtib, qora qötir bölib köçib tuşsa yoki biror kasallikka qarşi dori berilganda bemor soğayib ketsa, dori A. qilgan böladi; 5) islom ilohiyotida din aqidalariga işonişdan taşkari dindor öz faoliyati va harakati b-n bajarişi lozim bölgan barça vazifalar va savob işlarni ifoda etuvçi tuşunça. A. umumiy mazmunda diniy marosimlar, urf-odatlar b-n boğliq vazifalarni öz içiga oladi. Qur'onda «A.» sözi juda köp suralarda keladi, bunda musulmonlar tomonidan bajariladigan yaxşi, foydali işlar ham, şayton tomonidan odamlarga qarşi qilinadigan yomon, zararli işlar ham tuşuniladi; 6) musiqada — ötmişda kuy yoki aşulaning ma'lum uslubda yaratilgan şakli. Navoiy va Bobur asarlarida, Kavkabiy va Darvişali Çangiyning «Risolai musiqiy» asarlarida A.lar va ularni yaratgan bastakorlar haqida ma'lumotlar berilgan. Kavkabiyning yozişiça, agar bir neça kuy tuzilmalarida sarxona, miyonxona va bozgöy kabi unsurlar bölib, unga ma'lum ölçovdagi şe'r asos qilib olingan bölsa, A. hisoblanadi. Darvişalining aytişiça, A. çolğu muqaddima (mustahal) b-n boşlanadigan aşuladir. Unda örta registrda ijro etiladigan miyonxona va qaytarma qism — bozgöy bölişi şart. A. hoz. Şaşmaqomda ham uçraydigan taronalarning yirikroq şaklidir. Yozma manbalarda A.i tarona ham uçraydi. Bu tarona şaklidagi A.dir.