Amfisbenalar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 457-b. — ziyouz.com
Amfisbenalar AMFISBENALAR, halqali kaltakesaklar (Amphisbae nidae) — kaltakesaklar oilasi; 17 taça uruqqa bölinadigan 120 taça turi bor. Ular, asosan, tropik Amerika b-n Afrikada tarqalgan. Beş turi Ispaniya va Portugaliyada, bittasi Eronda uçraydi. Tuzilişi yerni kovlaşga va yer ostida yaşaşga moslaşgan. Tanasi silindr şaklida, halqalarga bölingan, oyoklari yöqolib ketgan yoki oldingisi rudiment holda qolgan; terisi qattiq tangaçalari yöq; közi kiçkina va teri b-n qoplangan, eşituv a'zosi rivojlanmagan; bitta çap öpkasi bor. Yomğir çuvalçangi singari, yerni kovlab tor yöl oçadi va tömtoq dumi b-n oldinga harakat qiladi. Şuning uçun ular ikki boşli kaltakesak deb ham yuritiladi. A.ning köp turlari çumoli va termitlar uyasida yaşaydi. Turli haşarotlar, qirqoyoq va yer ostida yaşovçi umurtqasizlar b-n oziqlanadi. Tuxumini öz uyasiga yoki termit va çumolilar iniga qöyadi. Hirot, ibijara, çipor A. bu oilaning tipik vakili hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМФИСБЕНАЛАР, ҳалқали калтакесаклар (Amphisbae nidae) — калтакесаклар оиласи; 17 тача уруққа бўлинадиган 120 тача тури бор. Улар, асосан, тропик Америка б-н Африкада тарқалган. Беш тури Испания ва Португалияда, биттаси Эронда учрайди. Тузилиши ерни ковлашга ва ер остида яшашга мослашган. Танаси цилиндр шаклида, ҳалқаларга бўлинган, оёклари йўқолиб кетган ёки олдингиси рудимент ҳолда қолган; териси қаттиқ тангачалари йўқ; кўзи кичкина ва тери б-н қопланган, эшитув аъзоси ривожланмаган; битта чап ўпкаси бор. Ёмғир чувалчанги сингари, ерни ковлаб тор йўл очади ва тўмтоқ думи б-н олдинга ҳаракат қилади. Шунинг учун улар икки бошли калтакесак деб ҳам юритилади. А.нинг кўп турлари чумоли ва термитлар уясида яшайди. Турли ҳашаротлар, қирқоёқ ва ер остида яшовчи умуртқасизлар б-н озиқланади. Тухумини ўз уясига ёки термит ва чумолилар инига қўяди. Ҳирот, ибижара, чипор А. бу оиланинг типик вакили ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.