Amidlaniş
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 412-b. — ziyouz.com
Amidlaniş — karboksil guruhiga kiradigan gidroksili (—ON) ning amin (—NH2) guruhiga almaşinişi yöli b-n kislotalarning amidlari hosil bölişi reaksiyasi. Hayvonlar va odam töqimalarida ammiakni zararsizlantirişning asosiy yöli sifatida fiziologik nuqtai nazardan katta ahamiyatga ega. Hayvon organizmida glutamat kislota b-n asparagat kislotaning amidlanib, glutamin va asparagin hosil bölişi köproqahamiyatli. A. murakkab fermentativ jarayon bölib, unda adenozinfosfat kislotalar energiyasidan foydalanadi. Atsidoz holatlarida moddalar almaşinuvidan hosil böladigan kislotali moddalar glutami-naza fermentining ta'sirida glutamindan ammiak ajralib çikişi tu fayli buyrakda neytrallanadi. U organizmda kationlarni asrab qoladigan va şu tariqa qonning işqor rezervini kamaytirmaydigan himoya mexanizmlaridan biridir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМИДЛАНИШ — карбоксил гуруҳига кирадиган гидроксили (—ОН) нинг амин (—NH2) гуруҳига алмашиниши йўли б-н кислоталарнинг амидлари ҳосил бўлиши реакцияси. Ҳайвонлар ва одам тўқималарида аммиакни зарарсизлантиришнинг асосий йўли сифатида физиологик нуқтаи назардан катта аҳамиятга эга. Ҳайвон организмида глутамат кислота б-н аспарагат кислотанинг амидланиб, глутамин ва аспарагин ҳосил бўлиши кўпроқаҳамиятли. А. мураккаб ферментатив жараён бўлиб, унда аденозинфосфат кислоталар энергиясидан фойдаланади. Ацидоз ҳолатларида моддалар алмашинувидан ҳосил бўладиган кислотали моддалар глутами-наза ферментининг таъсирида глутаминдан аммиак ажралиб чикиши ту файли буйракда нейтралланади. У организмда катионларни асраб қоладиган ва шу тариқа қоннинг ишқор резервини камайтирмайдиган ҳимоя механизмларидан биридир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.