Amir Töra madrasasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 432-b. — ziyouz.com
Amir Töra madrasasi - Xivadagi me'moriy yodgorlik (1870). Içan qal'aning şim. qismida joylaşgan. Muhammad Rahimxon II ning akasi Amir Töra qurdirgan. Çortoq tarhli (52,6x36,7 m), peştoği mahobatli, ikki yon tomonida qöşqavatli uç juft hujra bor. Tört burçagidagi guldasta-minoralar parçin belboğli, mavj usulida bezatilgan. Masjid va darsxonaning tuzilişi bir xil. Masjid jan.dagi ayvon gumbaz tomli, gumbaz osti toqilari olti qirrali, unga uç qator muqarnas işlangan. Hovli (30,7x19,35 m)ning ikki yon tomoniga bir qavatli, oldi ravoqli köndalang hujralar işlangan. Hovli burçaklaridagi hujralarga dahlizdan kiriladi. Hujralar balxi gumbazli, darçalariga panjaralar örnatilgan. Uç gumbazli miyonsaroyning ikki yon tomonida darsxona bor. A. T.m. 1970 y.da ta'mirlangan, boş tarzi oldiga savdo rastasi joylaştirilgan.
AMIR ul-UMARO (arab.— amirlar amiri, oliy amir) — örta asrlarda Movarounnahrda keng tarqalgan eng yuqori harbiy unvonli amaldor. U oliy boş qömondon hisoblanib, butun harbiy işlar uning qölida bölgan. Bundan taşqari, Oltin Örda va Çiğatoy ulusida hukumatning barça boş ijro idoralari (devonlar) ham A.u. qölida bölgan. Lekin Amir Temur va temuriylar zamonida A.u. faqat boş qömondonlik, köp hollarda podşoh hudayçisi (adyutanti) vazifasini ötagan. Davlat ijro idoralari esa viziri a'zam qölida bölgan. A.u.lik lavozimi Qöqon xonligida amiri laşkar, beklar begi, Turkiya va Ozarbayjonda 17—19-a.larda beklar begi deb atalgan. Xiva xonlari arxividan ma'lum bölişiça, saroyda unga xizmat qiluvçi maxsus xodimlar, çunonçi 35 farroş, 80 xizmatkor, 4 sayis va 6 darvozabon bölgan. Saroy lavozimlari içida A.u. Xiva xonligida naqibaan keyin kelgan va uning ma-oşi 500 tillani taşkil qilgan. Bundan taşqari bir neça viloyatning daromadlari A.u. ixtiyoriga berilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМИР ТЎРА МАДРАСАСИ - Хивадаги меъморий ёдгорлик (1870). Ичан қалъанинг шим. қисмида жойлашган. Муҳаммад Раҳимхон II нинг акаси Амир Тўра қурдирган. Чортоқ тарҳли (52,6x36,7 м), пештоғи маҳобатли, икки ён томонида қўшқаватли уч жуфт ҳужра бор. Тўрт бурчагидаги гулдаста-миноралар парчин белбоғли, мавж усулида безатилган. Масжид ва дарсхонанинг тузилиши бир хил. Масжид жан.даги айвон гумбаз томли, гумбаз ости тоқилари олти қиррали, унга уч қатор муқарнас ишланган. Ҳовли (30,7x19,35 м)нинг икки ён томонига бир қаватли, олди равоқли кўндаланг ҳужралар ишланган. Ҳовли бурчакларидаги ҳужраларга даҳлиздан кирилади. Ҳужралар балхи гумбазли, дарчаларига панжаралар ўрнатилган. Уч гумбазли миёнсаройнинг икки ён томонида дарсхона бор. А. Т.м. 1970 й.да таъмирланган, бош тарзи олдига савдо растаси жойлаштирилган.
АМИР ул-УМАРО (араб.— амирлар амири, олий амир) — ўрта асрларда Мовароуннаҳрда кенг тарқалган энг юқори ҳарбий унвонли амалдор. У олий бош қўмондон ҳисобланиб, бутун ҳарбий ишлар унинг қўлида бўлган. Бундан ташқари, Олтин Ўрда ва Чиғатой улусида ҳукуматнинг барча бош ижро идоралари (девонлар) ҳам А.у. қўлида бўлган. Лекин Амир Темур ва темурийлар замонида А.у. фақат бош қўмондонлик, кўп ҳолларда подшоҳ ҳудайчиси (адъютанти) вазифасини ўтаган. Давлат ижро идоралари эса визири аъзам қўлида бўлган. А.у.лик лавозими Қўқон хонлигида амири лашкар, беклар беги, Туркия ва Озарбайжонда 17—19-а.ларда беклар беги деб аталган. Хива хонлари архивидан маълум бўлишича, саройда унга хизмат қилувчи махсус ходимлар, чунончи 35 фаррош, 80 хизматкор, 4 сайис ва 6 дарвозабон бўлган. Сарой лавозимлари ичида А.у. Хива хонлигида нақибаан кейин келган ва унинг ма-оши 500 тиллани ташкил қилган. Бундан ташқари бир неча вилоятнинг даромадлари А.у. ихтиёрига берилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.