Amirobod madaniyati
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 433–434-b. — ziyouz.com
Amirobod madaniyati - qad. Xorazmning sönggi jez davri madaniyati (mil. av. 9—8-a.lar). S. P. Tolstoye rahbarligidagi Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi Qoraqalpoğiston Respublikasidagi Amirobod kanali atrofidan topib tekşirgan (1937— 40). A. mad. Suv yorgan madaniyati va tozaboğyop madaniyati uyğunlaşuvi asosida şakllangan. Bu madaniyatni yaratgan xalqlar uruğ jamoalariga birlaşib, obikor dehqonçilik va çorvaçilik b-n şuğullangan. Qişda yoğoç va qamişdan qurilib, usti loy b-n suvalgan kulba hamda yarim yertölalarda, yozda yengil bostirmalarda yaşagan. Şunday kulba va yarim yertölalarning 15—20 tasi bitta .qişloqni taşkil qilgan. Har bir turar joy sahni 75—110 kv.m bölib, uning örtasidagi 3x1 m li katta öçoqda doim olov yonib turgan. Taom tayyorlaş uçun kiçik öçoqlardan foydalanilgan. Öşa davr qoldiqlariga köra, Amudaryo deltasi Aqçadaryo ir-moqlaridan eni 10—15 m, uz. 1—2 km keladigan kanallar qazilgan. A. mad.ning noyob yodgorliklari Yakkaporson 2 va Qubod 2 yodgorliklaridan sirtiga turli şakllar çizilgan sopol idişlar, şuningdek marjon va çiğanoq şodalari, jezdan yasalgan taqinçoqlar, bigizlar, öroq hamda öq uçlari va ularning qoliplari topilgan. Jez aşyolarning köplab topilişi öşa davrda metall quyiş texnikasining rivojlanganligini, xalq xöjaligidan toş qurollarning mehnat qurollari sifatida siqib çiqarilganligini körsatadi.
Ad.: Tolstov S. P., Po drevnim deltam Oksa i Yaksarta, M., 1962; Yagodin V. N., Poseleniye amirabadskoy kulturi Kavat 2, Materiali Xorezmskoy ekspeditsii, vip. 6, M., 1963.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМИРОБОД МАДАНИЯТИ - қад. Хоразмнинг сўнгги жез даври маданияти (мил. ав. 9—8-а.лар). С. П. Толстое раҳбарлигидаги Хоразм археология-этнография экспедицияси Қорақалпоғистон Республикасидаги Амиробод канали атрофидан топиб текширган (1937— 40). А. мад. Сув ёрган маданияти ва тозабоғёп маданияти уйғунлашуви асосида шаклланган. Бу маданиятни яратган халқлар уруғ жамоаларига бирлашиб, обикор деҳқончилик ва чорвачилик б-н шуғулланган. Қишда ёғоч ва қамишдан қурилиб, усти лой б-н сувалган кулба ҳамда ярим ертўлаларда, ёзда енгил бостирмаларда яшаган. Шундай кулба ва ярим ертўлаларнинг 15—20 таси битта .қишлоқни ташкил қилган. Ҳар бир турар жой саҳни 75—110 кв.м бўлиб, унинг ўртасидаги 3x1 м ли катта ўчоқда доим олов ёниб турган. Таом тайёрлаш учун кичик ўчоқлардан фойдаланилган. Ўша давр қолдиқларига кўра, Амударё дельтаси Ақчадарё ир-моқларидан эни 10—15 м, уз. 1—2 км келадиган каналлар қазилган. А. мад.нинг ноёб ёдгорликлари Яккапорсон 2 ва Қубод 2 ёдгорликларидан сиртига турли шакллар чизилган сопол идишлар, шунингдек маржон ва чиғаноқ шодалари, жездан ясалган тақинчоқлар, бигизлар, ўроқ ҳамда ўқ учлари ва уларнинг қолиплари топилган. Жез ашёларнинг кўплаб топилиши ўша даврда металл қуйиш техникасининг ривожланганлигини, халқ хўжалигидан тош қуролларнинг меҳнат қуроллари сифатида сиқиб чиқарилганлигини кўрсатади.
Ад.: Толстов С. П., По древним дельтам Окса и Яксарта, М., 1962; Ягодин В. Н., Поселение амирабадской культуры Кават 2, Материалы Хорезмской экспедиции, вып. 6, М., 1963.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.