Amortizatsiya ajratmalari
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 439–440-b. — ziyouz.com
Amortizatsiya ajratmalari - mahsulot tannarxiga kiritiladigan asosiy fondlar amortizatsiyasi summasi; asosiy fondlarni qisman tiklaş (kapital ta'mir va yangilaş) va töliq tiklaş (renovatsiya) fondlarini yaratişga xizmat qiladi. A.a. meyorlari asosiy fondlar qiymatiga proporsional holda hisoblanişi, ya'ni taxm. foydalaniş muddatiga tekis taqsimlanişi yoki kamayib boruvçi balans usulida — jadallaştirilgan tartibda hisoblanişi mumkin. Jadallaştirilgan tartibda foydalanişning birinçi yilida amortizatsiya meyori 2 marta oşiriladi, ikkinçi yili qoldiq qiymatining 20% va şu tarzda ajratmalar nazarda tutiladi. Natijada asosiy fondlar qiymatining qismi ular xizmat muddatining yarmidayoq amortizatsiyalanadi. Amortizatsiya meyorlarining pasaytirilişi asosiy fondlarning yangilanişini sekinlaştiradi, oşirilgan meyorlar mahsulot tannarxini qimmatlaştiradi. Şu sababli A.a. normativlari davlat tomonidan tartibga solinadi. A.a. ta'minlaşi kerak bölgan asosiy şart asosiy fondlar eskirişini töliq qoplaş va ularni takror yaratişni ta'minlaşdir. Bozor iqtisodiyoti rivojlangan mamlakatlarda davlat A.a. normativlarini belgilab, jadallaştirilgan amortizatsiya orqali tadbirkorlarga soliqqa tortiladigan foyda summasini kamaytirişga imkoniyat yaratib beradi. Ayni paytda asosiy fondlar qiymatini hisobdan çiqarişni tezlatiş tadbirkorni asosiy fondlarning ma'naviy eskirişi b-n boğliq ehtimoli bölgan zarar körişdan saqlaydi, yangi texnika va texnologiyani tezroq joriy etişga rağbatlantiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМОРТИЗАЦИЯ АЖРАТМАЛАРИ - маҳсулот таннархига киритиладиган асосий фондлар амортизацияси суммаси; асосий фондларни қисман тиклаш (капитал таъмир ва янгилаш) ва тўлиқ тиклаш (реновация) фондларини яратишга хизмат қилади. А.а. меъёрлари асосий фондлар қийматига пропорционал ҳолда ҳисобланиши, яъни тахм. фойдаланиш муддатига текис тақсимланиши ёки камайиб борувчи баланс усулида — жадаллаштирилган тартибда ҳисобланиши мумкин. Жадаллаштирилган тартибда фойдаланишнинг биринчи йилида амортизация меъёри 2 марта оширилади, иккинчи йили қолдиқ қийматининг 20% ва шу тарзда ажратмалар назарда тутилади. Натижада асосий фондлар қийматининг қисми улар хизмат муддатининг ярмидаёқ амортизацияланади. Амортизация меъёрларининг пасайтирилиши асосий фондларнинг янгиланишини секинлаштиради, оширилган меъёрлар маҳсулот таннархини қимматлаштиради. Шу сабабли А.а. нормативлари давлат томонидан тартибга солинади. А.а. таъминлаши керак бўлган асосий шарт асосий фондлар эскиришини тўлиқ қоплаш ва уларни такрор яратишни таъминлашдир. Бозор иқтисодиёти ривожланган мамлакатларда давлат А.а. нормативларини белгилаб, жадаллаштирилган амортизация орқали тадбиркорларга солиққа тортиладиган фойда суммасини камайтиришга имконият яратиб беради. Айни пайтда асосий фондлар қийматини ҳисобдан чиқаришни тезлатиш тадбиркорни асосий фондларнинг маънавий эскириши б-н боғлиқ эҳтимоли бўлган зарар кўришдан сақлайди, янги техника ва технологияни тезроқ жорий этишга рағбатлантиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.