Amplua
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 443-b. — ziyouz.com
Amplua (frans. emploi — foydalaniş) — aktyor imkoniyatlariga mos tuşadigan rollar turkumi. Ma'lum rollarga ixtisoslaşiş barça mamlakat teatrlari taraqqiyoti tarixida uçraydi. A.da işlaş, ayniqsa, Şarq teatriga xos. 17-a. oxiriga kelib yapon teatri (Kabuki)da A.ning 8 guruhi tarkib topdi. Hind teatrida esa A.ning 12 gu-ruhi maydonga keldi. Ma'lum davrgaça A. ijobiy rol öynagan. Ammo, keyinçalik A. tizimi aktyorlar ijodida qolip va nusxalarni keltirib çiqardi, mumtoz dramaturgiyaning ayrim asarlari A. doirasiga siğmay qoldi. Sahnada hayotni aynan aks ettiriş usuli maydonga kelgaç, A. tizimi inqirozga yuz tuta boşladi. Özbek teatrining şakllaniş davrida aktyorlik san'atida A. mavjud edi. Aktyorlar realistik sahna qonuniyatlarini puxta özlaştirgan sayin turli mazmundagi rollarni ijro etişga ötib, A. dan uzoqlaşdilar. Lekin har bir aktyorning sevgan rollari, öz ijo-diy mavzui böladi, buni A. b-n adaştirmaslik kerak. A. maydonlarda körsatiladigan spektakllarda hamon işlatiladi. A.ga asoslangan Şarq an'anaviy teatri (Yaponiya, Xitoy, Hindiston) şu kunlarda ham faoliyat körsatib kelmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМПЛУА (франц. emploi — фойдаланиш) — актёр имкониятларига мос тушадиган роллар туркуми. Маълум ролларга ихтисослашиш барча мамлакат театрлари тараққиёти тарихида учрайди. А.да ишлаш, айниқса, Шарқ театрига хос. 17-а. охирига келиб япон театри (Кабуки)да А.нинг 8 гуруҳи таркиб топди. Ҳинд театрида эса А.нинг 12 гу-руҳи майдонга келди. Маълум давргача А. ижобий роль ўйнаган. Аммо, кейинчалик А. тизими актёрлар ижодида қолип ва нусхаларни келтириб чиқарди, мумтоз драматургиянинг айрим асарлари А. доирасига сиғмай қолди. Саҳнада ҳаётни айнан акс эттириш усули майдонга келгач, А. тизими инқирозга юз тута бошлади. Ўзбек театрининг шаклланиш даврида актёрлик санъатида А. мавжуд эди. Актёрлар реалистик саҳна қонуниятларини пухта ўзлаштирган сайин турли мазмундаги ролларни ижро этишга ўтиб, А. дан узоқлашдилар. Лекин ҳар бир актёрнинг севган роллари, ўз ижо-дий мавзуи бўлади, буни А. б-н адаштирмаслик керак. А. майдонларда кўрсатиладиган спектаклларда ҳамон ишлатилади. А.га асосланган Шарқ анъанавий театри (Япония, Хитой, Ҳиндистон) шу кунларда ҳам фаолият кўрсатиб келмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.