Amu-Buxoro maşina kanali
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 445–446-b. — ziyouz.com
Amu-Buxoro maşina kanali — Buxoro viloyatidagi suğoriş kanali. Amudaryoning öng qirğoğidan, Çorjöy ş. (Turkmenistan) dan 12 km yuqorida boşlanadi. Qizilqumdan ötib Buxoro vohasiga suv beradi. 1-navbati 1965 y.da, 2-navbati 1976 y.da qurilgan. Umumiy uz. 400 km. Suvni maksi-mal kötariş bal. 111m, maksimal suv ötkaziş imkoniyati 270 m3/s A.-B.m.k.ning 1-navbati işga tuşirilgaç, Buxoro viloyatida boşqa manbalardan suğorib kelingan 136,5 ming ga yerni Amudaryo suvi b-n suğoriş mumkin böldi, Amudaryo havzasidagi 377 ming ga yerning suv b-n ta'minlanişini yaxşilaş, 23,8 ming ga yangi yerlarni sugoriş imkoni tugildi. Magistral kanalda 65 gidrotexnika inşooti, 11 nasos st-yasi (jumladan suvni 54 m balandlikka kötarib beradigan, har birining quvvati 12,5 ming kVt bölgan 10 nasos agregatli Hamza-2 nasos st-yasi) bor. A.-B.m.k.ning nasos st-yalari, ularning umumiy joylanişi, ayrim nasos agregatlarning quv-vati, şuningdek nasoslarning avtomatika va telemexanika vositalari b-n jihozlanişi jihatidan mamlakat irrigatsiya tajribasida noyob hisoblanadi. Birinçi marta Buxoro viloyatida nasos st-yasining old kamerasida belgilangan suv sathini doimo bir xilda saqlab turadigan avtomatik tam-ba (zatvor) qöllanildi. 152- km da uç yönalişda suv taqsimlagiç qurildi: çapda — A.-B.m.k.ning 1-navbati uçun (suv sarfi 60,3 m3/s), öngda — A.-B.m.k.ning 2-navbati uçun (suv sarfi 95,8 m3/s) va örtada rostlagiç -Tödaköl şörini yuviş hamda kelajakda uni töldiriş uçun suv beradi. A.- B.m.k.ning 2-navbati tugaydigan 191-km da Qiziltepa nasos st-yasi qurildi. U A.-B.m.k.ning 2-navbatidan Zarafşon daryosiga suv uzatadigan ikkinçi pogona hisoblanadi. Qiziltepa nasos st-yasining yuqori byefida suv sathini ta'minlaş uçun Tödaköl botiğiga suv taşlaydigan inşoot qurilgan. A.- B.m.k. 2-navbatining işga tuşirilişi 15,5 ming ga yangi yerlarni özlaştiriş, Amudaryo suvi b-n Buxoro, Samarqand, Navoiy viloyatlaridagi 77 ming ga suğoriladigan yerlarning suv ta'minotini yaxşilaş imkonini yaratdi.
Şarif Hamdamov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМУ-БУХОРО МАШИНА КАНАЛИ — Бухоро вилоятидаги суғориш канали. Амударёнинг ўнг қирғоғидан, Чоржўй ш. (Туркменистан) дан 12 км юқорида бошланади. Қизилқумдан ўтиб Бухоро воҳасига сув беради. 1-навбати 1965 й.да, 2-навбати 1976 й.да қурилган. Умумий уз. 400 км. Сувни макси-мал кўтариш бал. 111м, максимал сув ўтказиш имконияти 270 м3/с А.-Б.м.к.нинг 1-навбати ишга туширилгач, Бухоро вилоятида бошқа манбалардан суғориб келинган 136,5 минг га ерни Амударё суви б-н суғориш мумкин бўлди, Амударё ҳавзасидаги 377 минг га ернинг сув б-н таъминланишини яхшилаш, 23,8 минг га янги ерларни сугориш имкони тугилди. Магистрал каналда 65 гидротехника иншооти, 11 насос ст-яси (жумладан сувни 54 м баландликка кўтариб берадиган, ҳар бирининг қуввати 12,5 минг кВт бўлган 10 насос агрегатли Ҳамза-2 насос ст-яси) бор. А.-Б.м.к.нинг насос ст-ялари, уларнинг умумий жойланиши, айрим насос агрегатларнинг қув-вати, шунингдек насосларнинг автоматика ва телемеханика воситалари б-н жиҳозланиши жиҳатидан мамлакат ирригация тажрибасида ноёб ҳисобланади. Биринчи марта Бухоро вилоятида насос ст-ясининг олд камерасида белгиланган сув сатҳини доимо бир хилда сақлаб турадиган автоматик там-ба (затвор) қўлланилди. 152- км да уч йўналишда сув тақсимлагич қурилди: чапда — А.-Б.м.к.нинг 1-навбати учун (сув сарфи 60,3 м3/с), ўнгда — А.-Б.м.к.нинг 2-навбати учун (сув сарфи 95,8 м3/с) ва ўртада ростлагич -Тўдакўл шўрини ювиш ҳамда келажакда уни тўлдириш учун сув беради. А.- Б.м.к.нинг 2-навбати тугайдиган 191-км да Қизилтепа насос ст-яси қурилди. У А.-Б.м.к.нинг 2-навбатидан Зарафшон дарёсига сув узатадиган иккинчи погона ҳисобланади. Қизилтепа насос ст-ясининг юқори бьефида сув сатҳини таъминлаш учун Тўдакўл ботиғига сув ташлайдиган иншоот қурилган. А.- Б.м.к. 2-навбатининг ишга туширилиши 15,5 минг га янги ерларни ўзлаштириш, Амударё суви б-н Бухоро, Самарқанд, Навоий вилоятларидаги 77 минг га суғориладиган ерларнинг сув таъминотини яхшилаш имконини яратди.
Шариф Ҳамдамов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.