Amudaryo xazinasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 452–453-b. — ziyouz.com
Amudaryo xazinasi AMUDARYO XAZINASI, «Ökuz xazinasi» — mil. av. 4—2-a.larga oid zargarlik buyumlari majmuasi. 1877 y. Vaxş va Panj daryolarining Amudaryoga quyiliş yerida, Taxtiqubod keçuvi yaqinida topilgan, 179 oltin va 7 kumuş buyum hamda öşa davrlarda zarb qilingan 1500 ta kumuş va çaqa (asosan mil. av. 4-a. oxiri — 2-a. boşi) tangadan iborat. Oltin zeb-ziynatlar, bilaguzuk, uzuk, zirak, marjon, böyintumor, töqa va muhrlar hamda odam, kiyik, eçki, ğoz, baliq va b. jonivorlarning quyma oltin haykalçalari, şuningdek, oltindan yasalgan ot-aravaça, jomçalar bor. Buyumlarni turli davr ustalari işlagan bölib, axomaniylar, mahalliy yunonbaqtriya va saklar madaniyatiga mansub. Oltin va kumuş tangalarga makedoniyalik Iskandar, salavkiylar hamda Yunon-Baqtriya davlati hukmdorlari Diodot va Yevtidemlar nomlari zarb qilingan. Ular Afğoniston va Xindiston orqali Londondagi Britaniya muzeyiga (1897) olib ketilgan. Buyumlardagi naqşlar va quyma haykalçalar skiflarning «podşo maqbaralari»dan topilgan oltin va kumuş buyumlardagi jangçi va hayvon tasvirlariga öxşab ketadi. Bu Gerodotnit «saklar Qora dengiz böylarida yaşovçi skiflar b-n yaqin» degan ma'lumotini tasdiqlaydi. A.x. Kiçik Osiyo, Eron va Turonni qamrab olgan ulkan hududda mil. av. 5—3-a. larda yaşagan xalqlarning ijtimoiy, iqtisodiy, madaniy va siyosiy hayoti b-n çambarças boğliq bölgan nodir yodgorlikdir.
Ad-: Amudarinskiy klad: Katalog vistavki, L., 1979.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМУДАРЁ ХАЗИНАСИ, «Ўкуз хазинаси» — мил. ав. 4—2-а.ларга оид заргарлик буюмлари мажмуаси. 1877 й. Вахш ва Панж дарёларининг Амударёга қуйилиш ерида, Тахтиқубод кечуви яқинида топилган, 179 олтин ва 7 кумуш буюм ҳамда ўша даврларда зарб қилинган 1500 та кумуш ва чақа (асосан мил. ав. 4-а. охири — 2-а. боши) тангадан иборат. Олтин зеб-зийнатлар, билагузук, узук, зирак, маржон, бўйинтумор, тўқа ва муҳрлар ҳамда одам, кийик, эчки, ғоз, балиқ ва б. жониворларнинг қуйма олтин ҳайкалчалари, шунингдек, олтиндан ясалган от-аравача, жомчалар бор. Буюмларни турли давр усталари ишлаган бўлиб, ахоманийлар, маҳаллий юнонбақтрия ва саклар маданиятига мансуб. Олтин ва кумуш тангаларга македониялик Искандар, салавкийлар ҳамда Юнон-Бақтрия давлати ҳукмдорлари Диодот ва Евтидемлар номлари зарб қилинган. Улар Афғонистон ва Хиндистон орқали Лондондаги Британия музейига (1897) олиб кетилган. Буюмлардаги нақшлар ва қуйма ҳайкалчалар скифларнинг «подшо мақбаралари»дан топилган олтин ва кумуш буюмлардаги жангчи ва ҳайвон тасвирларига ўхшаб кетади. Бу Геродотнит «саклар Қора денгиз бўйларида яшовчи скифлар б-н яқин» деган маълумотини тасдиқлайди. А.х. Кичик Осиё, Эрон ва Туронни қамраб олган улкан ҳудудда мил. ав. 5—3-а. ларда яшаган халқларнинг ижтимоий, иқтисодий, маданий ва сиёсий ҳаёти б-н чамбарчас боғлиқ бўлган нодир ёдгорликдир.
Ад-: Амударьинский клад: Каталог выставки, Л., 1979.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.