Amur viloyati
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 454-b. — ziyouz.com
Amur viloyati — RF tarkibidagi viloyat. 1932 i. 20 okt.da Xabarovsk ölkasi tarkibida taşkil etilgan. 1948 y. 2 avg.dan alohida A.v. Mayd. 363,7 ming km2. Aholisi 1063 ming kişi (1993), asosan ruslar, ukrainlar; şuningdek beloruslar, evenklar, yakutlar yaşaydi. Şaharliklar 68%. A.v.da 10 şahar, 33 şaharça bor. Markazi — Blagoveşçensk ş. A.v. Amur daryosi havzasida. Şim.da Stanovoy tizmasi (eng baland nuqtasi 2312 m) b-n öralgan. Tukuringra, Jugdir, Turana, Jagdi tizmalari, Yuqori Zeya, Zeya-Bureya tekisliklari va Amur-Zeya platosi bor. Oltin, temir rudasi, kumir, kaolin, ohaktoş, kvars qumlari konlari, mineral buloklar mavjud. A.v. iqlimi keskin kontinental. Musson ta'siri ostida. Yanv.ning örtaça t-rasi — 24° dan — 33° gaça, iyulniki 18 — 21°. Yiliga örtaça 450 — 800 mm yogin tuşadi. Eng katta daryolari: Amur, uning irmoqlari — Zeya, Bureya. Tuprogi asosan qönğir örmon tuprogi, bir qismi podzollaşgan, jan.da qoramtir tuprokdar. A. hududining 65% örmon. A.v. hududida Zeya va Xingan qöriqxonalari joylaşgan. Kon qaziş (oltin, kömir), örmon, yoğoçsozlik, elektrotexnika, maşinasozlik, oziq-ovqat sanoati tarmoqlari bor. Zeya GES işlab turibdi. Bureya GES qurilmoqda (1993).
A.v. — Uzoq Şarqning eng yirik q.x. rayoni. Ğalla ekinlari (buğdoy, suli, arpa), soya, kartoşka, sabzavot yetiştiriladi. Göşt-sut çorvaçiligi, asalariçilik, buguçilik, darrandaçilik rivojlangan. Ovçilik b-n şuğullaniladi. Hududidan Transsibir t.y. va Baykal — Amur t.y. magistrali ötadi. Amur, Zeya, Bureya daryolarida kema qatnaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМУР ВИЛОЯТИ — РФ таркибидаги вилоят. 1932 и. 20 окт.да Хабаровск ўлкаси таркибида ташкил этилган. 1948 й. 2 авг.дан алоҳида А.в. Майд. 363,7 минг км2. Аҳолиси 1063 минг киши (1993), асосан руслар, украинлар; шунингдек белоруслар, эвенклар, якутлар яшайди. Шаҳарликлар 68%. А.в.да 10 шаҳар, 33 шаҳарча бор. Маркази — Благовешченск ш. А.в. Амур дарёси ҳавзасида. Шим.да Становой тизмаси (энг баланд нуқтаси 2312 м) б-н ўралган. Тукурингра, Жугдир, Турана, Жагди тизмалари, Юқори Зея, Зея-Бурея текисликлари ва Амур-Зея платоси бор. Олтин, темир рудаси, кумир, каолин, оҳактош, кварц қумлари конлари, минерал булоклар мавжуд. А.в. иқлими кескин континентал. Муссон таъсири остида. Янв.нинг ўртача т-раси — 24° дан — 33° гача, июлники 18 — 21°. Йилига ўртача 450 — 800 мм ёгин тушади. Энг катта дарёлари: Амур, унинг ирмоқлари — Зея, Бурея. Тупроги асосан қўнғир ўрмон тупроги, бир қисми подзоллашган, жан.да қорамтир тупрокдар. А. ҳудудининг 65% ўрмон. А.в. ҳудудида Зея ва Хинган қўриқхоналари жойлашган. Кон қазиш (олтин, кўмир), ўрмон, ёғочсозлик, электротехника, машинасозлик, озиқ-овқат саноати тармоқлари бор. Зея ГЭС ишлаб турибди. Бурея ГЭС қурилмоқда (1993).
А.в. — Узоқ Шарқнинг энг йирик қ.х. райони. Ғалла экинлари (буғдой, сули, арпа), соя, картошка, сабзавот етиштирилади. Гўшт-сут чорвачилиги, асаларичилик, бугучилик, даррандачилик ривожланган. Овчилик б-н шуғулланилади. Ҳудудидан Транссибирь т.й. ва Байкал — Амур т.й. магистрали ўтади. Амур, Зея, Бурея дарёларида кема қатнайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.