Anabioz
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 459–460-b. — ziyouz.com
Anabioz (yun. anabiosis — tiriltiriş, hayotga qaytariş) — organizmning hayot jarayonlari (moddalar almaşinuvi va b.) juda sekinlaşgan, ya'ni uning tirikligi sezilmaydigan darajaga ötgan holati. A.ni birinçi marta 1701 y.da golland biologi A. Levenguk haşarotlarda aniqlagan. A. organizmlar rivojlanişining turli bosqiçlarida yaşaş şaroitining keskin yomonlaşişi (past harorat, qurğoqçilik) tufayli sodir bölişi mumkin. A. evolyutsiya davomida organizmning noqulay taşqi muhit şaroitiga moslaşuvidan iborat. A. köpçilik organizmlarning rivojlanişi jarayonida normal holat hisoblanadi. Mac, bakteriyalar va zamburuğlarning sporasi, ösimliklarning uruği, bir hujayrali hayvonlarning sistasi ança uzoq muddat davomida tiriklik xususiyatini saqlab qolib, qulay şaroit tuğilganida hayot faoliyatini qaytadan boşlaydi. A. holatida umurtqasiz hayvonlar (gidralar, çuvalçanglar, mollyuskalar, haşarotlar) öz tanasidagi suvning 1/3, hatto 1/2 qismini yöqotadi. 0° dan past haroratda sut emizuvçilarning qişki uyqusi ham A.ga öxşab ketadi. Lekin A. moddalar almaşinuvining keskin pasayganligi b-n karaxtlik va qişki uyqudan farq qiladi. A. hodisasidan tirik quruq vaksinalar tayyorlaşda, töqima va organlarni konservatsiya qilişda keng foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНАБИОЗ (юн. anabiosis — тирилтириш, ҳаётга қайтариш) — организмнинг ҳаёт жараёнлари (моддалар алмашинуви ва б.) жуда секинлашган, яъни унинг тириклиги сезилмайдиган даражага ўтган ҳолати. А.ни биринчи марта 1701 й.да голланд биологи А. Левенгук ҳашаротларда аниқлаган. А. организмлар ривожланишининг турли босқичларида яшаш шароитининг кескин ёмонлашиши (паст ҳарорат, қурғоқчилик) туфайли содир бўлиши мумкин. А. эволюция давомида организмнинг ноқулай ташқи муҳит шароитига мослашувидан иборат. А. кўпчилик организмларнинг ривожланиши жараёнида нормал ҳолат ҳисобланади. Mac, бактериялар ва замбуруғларнинг спораси, ўсимликларнинг уруғи, бир ҳужайрали ҳайвонларнинг цистаси анча узоқ муддат давомида тириклик хусусиятини сақлаб қолиб, қулай шароит туғилганида ҳаёт фаолиятини қайтадан бошлайди. А. ҳолатида умуртқасиз ҳайвонлар (гидралар, чувалчанглар, моллюскалар, ҳашаротлар) ўз танасидаги сувнинг 1/3, ҳатто 1/2 қисмини йўқотади. 0° дан паст ҳароратда сут эмизувчиларнинг қишки уйқуси ҳам А.га ўхшаб кетади. Лекин А. моддалар алмашинувининг кескин пасайганлиги б-н карахтлик ва қишки уйқудан фарқ қилади. А. ҳодисасидан тирик қуруқ вакциналар тайёрлашда, тўқима ва органларни консервация қилишда кенг фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.