Analiz va sintez
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 461–462-b. — ziyouz.com
Analiz va sintez (yun. analysis -ajratiş va synthesis — birlaştiriş) — kişilar dunyoni biliş jarayonida işlatadigan, özaro çambarças boğlangan tekşiriş usullari. Analiz fikran yoki amalda narsa va hodisani tarkibiy bölaklarga böliş, sintez esa mazkur bölaklarni fikran yoki amalda bir butun qilib birlaştiriş, narsani yaxlit holda tadqiq etişdir. Inson atrofini örab turgan va xilma-xil xususiyatlarga ega bölgan obyektiv borliq murakkab va şu b-n birga tayin narsa hamda hodisalardan ibo-rat. Ularni örganiş va biliş uçun tarkibiy qismlarga ajratiş, ya'ni analiz (tahlil) etiş lozim. Lekin uşbu usul yordamidagina ularni töla biliş mumkin emas, binobarin uni sintez b-n töldiriş zarur. Sintez analiz natijalariga tayangan holda narsa yoki hodisani bir butun qilib birlaştiradi. A. va s. özaro boğliq bölib, analizsiz sintez çuqur bilim bermaydi, ayni vaqtda sintez vositasida yakunlanmagan analiz ham yetarli emas. A. va s. qiliş faoliyatining markazi — boş miya katta yarim şarlarining pöstidir, lekin mazkur faoliyat ijtimoiy i.ç. jarayonida va asosidagina paydo böladi va amalga oşiriladi. Fikrlaş jarayonida A. va s. abstrakt (mavhum) tuşunçalar yordamida yuzaga keladigan va abstraksiya, umumlaştiriş va h. k. b-n mustahkam boğlangan mantiqiy tafakkur usullari sifatida namoyon böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНАЛИЗ ВА СИНТЕЗ (юн. analysis -ажратиш ва synthesis — бирлаштириш) — кишилар дунёни билиш жараёнида ишлатадиган, ўзаро чамбарчас боғланган текшириш усуллари. Анализ фикран ёки амалда нарса ва ҳодисани таркибий бўлакларга бўлиш, синтез эса мазкур бўлакларни фикран ёки амалда бир бутун қилиб бирлаштириш, нарсани яхлит ҳолда тадқиқ этишдир. Инсон атрофини ўраб турган ва хилма-хил хусусиятларга эга бўлган объектив борлиқ мураккаб ва шу б-н бирга тайин нарса ҳамда ҳодисалардан ибо-рат. Уларни ўрганиш ва билиш учун таркибий қисмларга ажратиш, яъни анализ (таҳлил) этиш лозим. Лекин ушбу усул ёрдамидагина уларни тўла билиш мумкин эмас, бинобарин уни синтез б-н тўлдириш зарур. Синтез анализ натижаларига таянган ҳолда нарса ёки ҳодисани бир бутун қилиб бирлаштиради. А. ва с. ўзаро боғлиқ бўлиб, анализсиз синтез чуқур билим бермайди, айни вақтда синтез воситасида якунланмаган анализ ҳам етарли эмас. А. ва с. қилиш фаолиятининг маркази — бош мия катта ярим шарларининг пўстидир, лекин мазкур фаолият ижтимоий и.ч. жараёнида ва асосидагина пайдо бўлади ва амалга оширилади. Фикрлаш жараёнида А. ва с. абстракт (мавҳум) тушунчалар ёрдамида юзага келадиган ва абстракция, умумлаштириш ва ҳ. к. б-н мустаҳкам боғланган мантиқий тафаккур усуллари сифатида намоён бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.