An'ana
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 569–570-b. — ziyouz.com
An'ana — ötmişdan kelajakka meros qoladigan, avloddan avlodga ötadigan, jamiyat hayotining turli sohalarida namoyon böladigan moddiy va ma'naviy qadriyat. Milliy, madaniy, maişiy, ijtimoiy-siyosiy, diniy va b. A.lar bor. A.lar xalqlarning tarixiy rivojlanişi jarayonida şakllanadi. Odamlarning turmuş tarzi, moddiy şaroitlari turli A.larning şakllanişiga ta'sir qiladi. Muayyan ijtimoiy tartib-qoidalar, axloq meyorlari, urf-odat, marosim va b. A. sifatida namoyon böladi. A.larni: a) ijtimoiy-tarixiy hodisa; b) jamiyat hayotidagi jarayonlarning tarkibiy qismi; v) kişilar hayoti va faoliyatini belgilaş mezoni; g) jamiyat va odamlarni boşqarişning ma'naviy omillaridan biri sifatida tavsiflaş mumkin. A.lar yoşlarni tarbiyalaş, ularni keksa avlod tajribalariga örgatiş vositasi hamdir. Har bir davrning öz A.lari bölib, vaqt ötişi b-n özgarib, mazmunan boyib boradi, ba'zilari yöqoladi, yangilari vujudga keladi. Şuningdek, bir zamonning A.lari ikkinçi zamonga mos kelmasligi mumkin. Davr talabiga javob bermaydigan A.lar unutiladi. Har bir xalqning A.larida öşa xalqning turmuş tarzi, madaniy kamolot darajasi, milliy ong va qiyofasi ham aks etadi. Bir hudud aholisi yoki xalqiga xos A.larga har xil mafkuraviy, partiyaviy nuqtai nazardan yondoşiş, boşqa hudud yoki xalq nuqtai nazaridan baholaş notöğri. Özbekiston mustaqillikka erişgandan söng sobiq şörolar tuzumida joriy etilgan A.viy bayram va tantanali kunlarning köplari öz ahamiyatini yöqotdi. Özbek xalqining qadimdan tarkib topgan, hozir ham keng amal qilinadigan A.lari bor. Bular jumlasiga keksalarga hurmat, qarindoş-uruğ, mahalla-köy b-n oqibatli, yaqin aloqada böliş, el-yurtga sadoqat, haşar, mehmondöstlik, nonni e'zozlaş va b. kiradi. Özbekistonda Navröz, Mustaqillik kuni, Konstitutsiya kuni, Röza hayiti, Qurbon hayiti va b. xalq bayramlari yaxşi A.lar sifatida hayotga singib ketdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНЪАНА — ўтмишдан келажакка мерос қоладиган, авлоддан авлодга ўтадиган, жамият ҳаётининг турли соҳаларида намоён бўладиган моддий ва маънавий қадрият. Миллий, маданий, маиший, ижтимоий-сиёсий, диний ва б. А.лар бор. А.лар халқларнинг тарихий ривожланиши жараёнида шаклланади. Одамларнинг турмуш тарзи, моддий шароитлари турли А.ларнинг шаклланишига таъсир қилади. Муайян ижтимоий тартиб-қоидалар, ахлоқ меъёрлари, урф-одат, маросим ва б. А. сифатида намоён бўлади. А.ларни: а) ижтимоий-тарихий ҳодиса; б) жамият ҳаётидаги жараёнларнинг таркибий қисми; в) кишилар ҳаёти ва фаолиятини белгилаш мезони; г) жамият ва одамларни бошқаришнинг маънавий омилларидан бири сифатида тавсифлаш мумкин. А.лар ёшларни тарбиялаш, уларни кекса авлод тажрибаларига ўргатиш воситаси ҳамдир. Ҳар бир даврнинг ўз А.лари бўлиб, вақт ўтиши б-н ўзгариб, мазмунан бойиб боради, баъзилари йўқолади, янгилари вужудга келади. Шунингдек, бир замоннинг А.лари иккинчи замонга мос келмаслиги мумкин. Давр талабига жавоб бермайдиган А.лар унутилади. Ҳар бир халқнинг А.ларида ўша халқнинг турмуш тарзи, маданий камолот даражаси, миллий онг ва қиёфаси ҳам акс этади. Бир ҳудуд аҳолиси ёки халқига хос А.ларга ҳар хил мафкуравий, партиявий нуқтаи назардан ёндошиш, бошқа ҳудуд ёки халқ нуқтаи назаридан баҳолаш нотўғри. Ўзбекистон мустақилликка эришгандан сўнг собиқ шўролар тузумида жорий этилган А.вий байрам ва тантанали кунларнинг кўплари ўз аҳамиятини йўқотди. Ўзбек халқининг қадимдан таркиб топган, ҳозир ҳам кенг амал қилинадиган А.лари бор. Булар жумласига кексаларга ҳурмат, қариндош-уруғ, маҳалла-кўй б-н оқибатли, яқин алоқада бўлиш, эл-юртга садоқат, ҳашар, меҳмондўстлик, нонни эъзозлаш ва б. киради. Ўзбекистонда Наврўз, Мустақиллик куни, Конституция куни, Рўза ҳайити, Қурбон ҳайити ва б. халқ байрамлари яхши А.лар сифатида ҳаётга сингиб кетди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.