Asosiy mazmunga ötiş

Nima yangi v1.6.4 · 25-oktabr

Hamma versiyalar →
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Anatol Frans

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 258–259-b. — ziyouz.com

    Frans Anatol FRANS (France) Anatol (taxallusi; asl ismşarifi Anatol Fransua Tibo) (1844.16.4, Parij — 1924.12.10, SanSirsyurLuar) — fransuz yozuvçisi. Fransiya akademiyasi a'zosi (1896). Adabiy faoliyati bibliografik kataloglarga bitiklar, ensiklopediyalarga maqola va taqrizlar yoziş b-n boşlangan. 60-y.larda «Parnas» adabiy guruhi b-n yaqinlaşgan va bu hol uning ilk kitobi — «A. de Vini» (1868) da, şuningdek, «Oltin dostonlar» (1873) töplami va «Korinf töyi» (1876) dramatik dostonida öz aksini topgan. Şundan keyin F. şe'riyatdan uzoklaşib, 1879 y.da Ç. Darvin va I.Ten singari tabiiy fan namoyandalari ta'sirida «Iokasta» va «Qiltiriq muşuk» qissalarini yozgan. Osori atiqalar şaydosi — keksa filolog olimning kundaligi tarzida yozilgan «Silvester Bonnarning jinoyati» (1881) romani F.ga şonşuhrat keltirgan. Yozuvçi «Tais» (1890) romanida falsafiy va axloqiy qaraşlarini ifodalaş uçun ilk xristianlik davriga murojaat etgan. F. 90-y.larda yaratgan bir neça romanlari («Salamandra» 1892; «Janob Jerom Kuanyarning mulohazalari», 1893 va b.)da donişmand va daydi abbat Kuanyar hamda boşqa qahramonlar obrazi orqali nafaqat 18-a.dagi Fransiya qirolligi, balki 3respublikadagi voqelikka ham öz munosabatini ifodalagan. F.ning Kuanyarga bağişlangan barça asarlari falsafiy roman janrida yozilgan bölib, ularda syujet va voqea emas, balki falsafiy muşohadalar katta mavkega ega. F.ning «Qizil gul» (1894) romanida hissiyotga asoslangan muhabbatning mört bulişi haqidagi fikr badiiy mujassamlangan. 80—90-y.larda F.ning «Valtasar» (1889), «Sadaf qutiça» (1892), «Avliyo Klaraning quduği» (1895), «Klio» (1900) kabi kiçik hikoya töplamlari naşr etilgan.

    F. 20-a. boşlarida sotsialistlarga yaqinlaşib, 1905 y. rus inqilobini yaxşi qarşi olgan. Hatto rus xalqi va Rossiyaga qöşib olingan xalqlar döstligi jamiyatini tuzib, unga raislik qilgan (1905 y. fev.). 1905—07 y. rus inqilobining mağlubiyatga uçraşi esa uning ruhiyati va dunyoqaraşiga katta ta'sir qilgan. U hatto tarixda olğa harakat yöq, tarix bosib ötilgan yölning takrorlanişidan iborat, şuning uçui insoniyat tarixiy taraqqiyotning bir nuqtasida depsinib turadi, degan xulosaga kelgan. F. ning «Pingvinlar oroli» (1908), «Xudolar xohişi» (1912), «Fariştalar isyoni» (1914) romanlaridagi satirik ruh qisman yozuvçi dunyoqaraşidagi ana şu pessimistik holat b-n izohlanadi.

    F. umrining sönggi yillarida bolalik va ösmirlik yillariga bakişlangan «Kiçkina Pyotr» (1919), «Gulga burkangan hayot» (1922) singari xotiralari b-n birga falsafiy mazmun b-n yöğrilgan «Gul tagidagi suhbatlar» (1917) asarini yozgan. 2 jildli «Janna d' Ark hayoti» (1908) tarixiy tadqiqoti, «Sokov qizga uylangan kişi hangomasi» (1912) singari pyesalar muallifi. «Janob Jerom Kuanyarning mulohazalari» asaridan olingan «Başariyat tarixi» hikoyasi Oybek tomonidan özbek tiliga tarjima qilingan. Nobel mukofoti laureati (1921).

    As: Sobraniye soçineniy, t. 1—4, M., 1983— 84.

    Ad.: Lixodziyevskiy S, Anatol Frans, T., 1962; Frid Ya., Anatol Frans i yego vremya, M., 1975.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ФРАНС (France) Анатоль (тахаллуси; асл исмшарифи Анатоль Франсуа Тибо) (1844.16.4, Париж — 1924.12.10, СанСирсюрЛуар) — француз ёзувчиси. Франция академияси аъзоси (1896). Адабий фаолияти библиографик каталогларга битиклар, энциклопедияларга мақола ва тақризлар ёзиш б-н бошланган. 60-й.ларда «Парнас» адабий гуруҳи б-н яқинлашган ва бу ҳол унинг илк китоби — «А. де Виньи» (1868) да, шунингдек, «Олтин достонлар» (1873) тўплами ва «Коринф тўйи» (1876) драматик достонида ўз аксини топган. Шундан кейин Ф. шеъриятдан узоклашиб, 1879 й.да Ч. Дарвин ва И.Тэн сингари табиий фан намояндалари таъсирида «Иокаста» ва «Қилтириқ мушук» қиссаларини ёзган. Осори атиқалар шайдоси — кекса филолог олимнинг кундалиги тарзида ёзилган «Сильвестер Боннарнинг жинояти» (1881) романи Ф.га шоншуҳрат келтирган. Ёзувчи «Таис» (1890) романида фалсафий ва ахлоқий қарашларини ифодалаш учун илк христианлик даврига мурожаат этган. Ф. 90-й.ларда яратган бир неча романлари («Саламандра» 1892; «Жаноб Жером Куаньярнинг мулоҳазалари», 1893 ва б.)да донишманд ва дайди аббат Куаньяр ҳамда бошқа қаҳрамонлар образи орқали нафақат 18-а.даги Франция қироллиги, балки 3республикадаги воқеликка ҳам ўз муносабатини ифодалаган. Ф.нинг Куаньярга бағишланган барча асарлари фалсафий роман жанрида ёзилган бўлиб, уларда сюжет ва воқеа эмас, балки фалсафий мушоҳадалар катта мавкега эга. Ф.нинг «Қизил гул» (1894) романида ҳиссиётга асосланган муҳаббатнинг мўрт булиши ҳақидаги фикр бадиий мужассамланган. 80—90-й.ларда Ф.нинг «Валтасар» (1889), «Садаф қутича» (1892), «Авлиё Кларанинг қудуғи» (1895), «Клио» (1900) каби кичик ҳикоя тўпламлари нашр этилган.

    Ф. 20-а. бошларида социалистларга яқинлашиб, 1905 й. рус инқилобини яхши қарши олган. Ҳатто рус халқи ва Россияга қўшиб олинган халқлар дўстлиги жамиятини тузиб, унга раислик қилган (1905 й. фев.). 1905—07 й. рус инқилобининг мағлубиятга учраши эса унинг руҳияти ва дунёқарашига катта таъсир қилган. У ҳатто тарихда олға ҳаракат йўқ, тарих босиб ўтилган йўлнинг такрорланишидан иборат, шунинг учуи инсоният тарихий тараққиётнинг бир нуқтасида депсиниб туради, деган хулосага келган. Ф. нинг «Пингвинлар ороли» (1908), «Худолар хоҳиши» (1912), «Фаришталар исёни» (1914) романларидаги сатирик руҳ қисман ёзувчи дунёқарашидаги ана шу пессимистик ҳолат б-н изоҳланади.

    Ф. умрининг сўнгги йилларида болалик ва ўсмирлик йилларига бакишланган «Кичкина Пётр» (1919), «Гулга бурканган ҳаёт» (1922) сингари хотиралари б-н бирга фалсафий мазмун б-н йўғрилган «Гул тагидаги суҳбатлар» (1917) асарини ёзган. 2 жилдли «Жанна д’ Арк ҳаёти» (1908) тарихий тадқиқоти, «Соков қизга уйланган киши ҳангомаси» (1912) сингари пьесалар муаллифи. «Жаноб Жером Куаньярнинг мулоҳазалари» асаридан олинган «Башарият тарихи» ҳикояси Ойбек томонидан ўзбек тилига таржима қилинган. Нобель мукофоти лауреати (1921).

    Ас: Собрание сочинений, т. 1—4, М., 1983— 84.

    Ад.: Лиходзиевский С, Анатоль Франс, Т., 1962; Фрид Я., Анатоль Франс и его время, М., 1975.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.