Andijon teatri
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 505–506-b. — ziyouz.com
Andijon teatri ANDIJON TEATRI, Yöldoş Oxunboboyev nomidagi Andijon viloyat musiqali drama va komediya teatri — tönğiç özbek professional teatrlaridan. 1919 y. noyab.— dek.ida Hamza Hakimzoda Niyoziy boşçiligida «Yagona truppa» nomi b-n rasman iş boşlagan. Truppaning taşkiliy, ijodiy takomilida T. Jalilov, A. Azimov (Otaş), B. Fayziyev, Orifjon Toşmatov (Orif Garmon), M. Najmiddinov, Ishoqqori Karimov kabi sozanda, bastakor va hofizlar, şuningdek S. Ziyoyev, M. Karimov, B. Maşrabiy, A. Isroilov, F. Boybekov singari ijodkorlar munosib hissa qöşganlar. 1924 y. teatr «Umid» truppasi nomi b-n Andijon maorif bölimi ixtiyoriga olinadi. Truppaga A. Ismatov, Q. Oxunov, Hoji Zunnun kabi aktyorlar qöşiladi. Dastlab repertuar asosini ma'rifiy ruhdagi hajman katta bölmagan asarlar taşkil ettan. Truppa safida sozanda va ovozli aktyorlarning borligi jamoaga sof drama qatori musiqali drama spek-takllarini yaratiş imkonini berdi. «Hind ixtiloçilari» (A. Fitrat), «Padarkuş» (M. Behbudiy), «Yorqinoy» (Çölpon), «Fidoiy muhabbat» (Ş. Rasulzoda), «Erk bolalari», «Yetim va yetima» (Ğ. Zafariy), «Lolaxon» (K. Yaşin) kabi spektakllar musiqaviy ifodaga, xalq qöşiqlariga boyligi b-n tomo-şabin e'tiborini qozondi. Hamzaning «Zaharli hayot», Uyğurning «Turkiston tabibi» kabi asarlari ham örin oldi. Teatrga tajribali rej.lardan M. Tojizoda, Ali Ardobus, X. Qoriyev — Öğizlar taklif etidsi. 1920 y.lar re-pertuaridan rus bosqinçiligiga qarşi ohang b-n suğorilgan ba'zi pyesalarning uçraşi alohida e'tiborga loyiq. K. Ramziyning «Vatan qahramo-ni», zanjirband etilgan ona timsolida «olami Turon» obrazini ifoda etuvçi «Ona Vatan», Behbudiyning «Padar-kuş» kabi asarlari şular jumlasidan-dir. 1927 y.da teatr Andijon ş. davlat truppasi nomi b-n qayta tuziladi. Unga etnografik — konsert ansamblidan M. Qoriyoqubov, Tamaraxonim, G. Rahimova, Qöqon teatri artistlaridan M. Qöldoşev, L. Sarimsoqova, S. Xöjayev, U. Abdullayev, 1929 y. H. Nosirova, M. Azizova, Ş. Rahimova kabi san'atkorlar kelib qöşiladi. K. Yaşin adabiy emakdoş, T. Jalilov musiqa rahbari etib tayinlanadi. «Halima» (F. Zafariy), «Layli va Majnun» (Xurşid), «Arşin mol olon» (U. Hojibekov), «Ikki boyga bir malay» (K. Goldoni), «Hujum» (V. Yan), «Malikai Turandot» (K. Gotssi) kabi spektakllar truppaning professional sahna mahorati oşişida, öz ijodiy qiyofasiga ega bölişida muhim rol öynadi. 1931 y.da teatrga Y. Oxunboboyev nomidagi Ikkinçi özbek davlat drama teatri nomi berildi. Teatrning 30-y.lardagi ijodiy rivojida badiiy rahbar I. Karimov, direktor M. Qoriyoqubov, musiqa rahbari T. Jalilov, adabiy emakdoş S. Abdulla, rej. R. Sultonovlar faoliyati alohida e'tiborga molik böldi. Boş rollarni öynagan A. Bakirov, H. Aminova («Nomus va muxabbat», «Makr va muhabbat»da Ğulom, Onaxon, Ferdinand, Luiza), A. Ismatov («Rustam»da Rustam), Ş. Rahimova, M. Yunusov, A. Ibrohimov («Oyxon», «Gulsara»da) va b. yirik drama akterlari sifatida ijod etdilar. 1937 y. Ishoq qori Karimov, R. Sultonov, S. Sayfiy, R. Rahimiy xalq duşmani sifatida qoralanib, hibsga olindilar va 1939 y.ga qadar bironta ham spektakl qöyilmadi. 1940 y. V. Azimov sahnaga qöygan «Tohir va Zuhra» spektakli teatr hayotida yangi bosqiçga aylandi. U. Şekspirning «Romeo va Julyetta» fojiasining ilk bor A.t.da qöyilişi teatrning ulkan imkoniyatlarga ega ekanligini körsatdi. «Şohi sözana» (A. Qaxxor), «Yurak sirlari» (B. Rahmonov), «Nurxon», «Ravşan va Zulxumor» (K. Yaşin), «Qaroqçilar» (F. Şiller), «Çin muxabbat» (O. Yoqubov), «Alişer Navoiy» (Uyğun, I. Sulton), «Xolisxon» (Hamza) kabi spektakllar önlab iste'dodli aktyorlar yetişib çiqişida öziga xos maktab böldi. A. Aminova, M. Ubaydumayeva, 60— 70-y.larda H. Oxunova, U. Nuraliyev, H. Olimjonov, S. Uluğov, M. Qodirov, M. Boymatova va b. aktyorlarning teatrga kelib qöşilişi repertuarning boyişiga, jahon dramaturgiyasining yirik namunalariga örin berişga imkon yaratdi. «Qirol Lir», «Riçard III» (U. Şekspir), «Mehrobdan çayon» (A. Qodiriy), «Suv keltirgan aziz» (N. Safarov), «Yurakdagi toş» (3. Muhiddinov), «Ona qizim» (Şuhrat), «Bobur» (3. Muhiddinov), «Boy ila xizmatçi» (Hamza), «Farğona tong otgunça» (M. Ismoiliy), «Toşbolta oşiq» (H. Ğulom), «Temir xotin» (Ş. Boşbekov), «Nodira» (H. Razzoqov), «Çorraha» (A. Jabbor), «Alla» (T. Minullin), «Zebunniso» (Uyğun) va b. teatrda qöyilgan eng yaxşi spektakllardir. Teatrda A. Aminova, H. Olimjonov, O. Saidburhonov, F. Hojiqulov, M. Boymatova, N. Hakimova, M. Yöldoşeva, S. Umarov, O. Maxmudova, X. Soliyev, X. Yunusov, Ş. To-jiboyeva kabi san'atkorlar faoliyat körsatmoqdalar. Teatrning boş rejissyori va badiiy rahbari — Tolibjon Hamidov (1997).
Sotimboy Tursunboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНДИЖОН ТЕАТРИ, Йўлдош Охунбобоев номидаги Андижон вилоят мусиқали драма ва комедия театри — тўнғич ўзбек профессионал театрларидан. 1919 й. нояб.— дек.ида Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий бошчилигида «Ягона труппа» номи б-н расман иш бошлаган. Труппанинг ташкилий, ижодий такомилида Т. Жалилов, А. Азимов (Оташ), Б. Файзиев, Орифжон Тошматов (Ориф Гармон), М. Нажмиддинов, Исҳоққори Каримов каби созанда, бастакор ва ҳофизлар, шунингдек С. Зиёев, М. Каримов, Б. Машрабий, А. Исроилов, Ф. Бойбеков сингари ижодкорлар муносиб ҳисса қўшганлар. 1924 й. театр «Умид» труппаси номи б-н Андижон маориф бўлими ихтиёрига олинади. Труппага А. Исматов, Қ. Охунов, Ҳожи Зуннун каби актёрлар қўшилади. Дастлаб репертуар асосини маърифий руҳдаги ҳажман катта бўлмаган асарлар ташкил эттан. Труппа сафида созанда ва овозли актёрларнинг борлиги жамоага соф драма қатори мусиқали драма спек-таклларини яратиш имконини берди. «Ҳинд ихтилочилари» (А. Фитрат), «Падаркуш» (М. Беҳбудий), «Ёрқиной» (Чўлпон), «Фидоий муҳаббат» (Ш. Расулзода), «Эрк болалари», «Етим ва етима» (Ғ. Зафарий), «Лолахон» (К. Яшин) каби спектакллар мусиқавий ифодага, халқ қўшиқларига бойлиги б-н томо-шабин эътиборини қозонди. Ҳамзанинг «Заҳарли ҳаёт», Уйғурнинг «Туркистон табиби» каби асарлари ҳам ўрин олди. Театрга тажрибали реж.лардан М. Тожизода, Али Ардобус, X. Қориев — Ўғизлар таклиф этидци. 1920 й.лар ре-пертуаридан рус босқинчилигига қарши оҳанг б-н суғорилган баъзи пьесаларнинг учраши алоҳида эътиборга лойиқ. К. Рамзийнинг «Ватан қаҳрамо-ни», занжирбанд этилган она тимсолида «олами Турон» образини ифода этувчи «Она Ватан», Беҳбудийнинг «Падар-куш» каби асарлари шулар жумласидан-дир. 1927 й.да театр Андижон ш. давлат труппаси номи б-н қайта тузилади. Унга этнографик — концерт ансамблидан М. Қориёқубов, Тамарахоним, Г. Раҳимова, Қўқон театри артистларидан М. Қўлдошев, Л. Саримсоқова, С. Хўжаев, У. Абдуллаев, 1929 й. Ҳ. Носирова, М. Азизова, Ш. Раҳимова каби санъаткорлар келиб қўшилади. К. Яшин адабий эмакдош, Т. Жалилов мусиқа раҳбари этиб тайинланади. «Ҳалима» (F. Зафарий), «Лайли ва Мажнун» (Хуршид), «Аршин мол олон» (У. Ҳожибеков), «Икки бойга бир малай» (К. Гольдони), «Ҳужум» (В. Ян), «Маликаи Турандот» (К. Гоцци) каби спектакллар труппанинг профессионал саҳна маҳорати ошишида, ўз ижодий қиёфасига эга бўлишида муҳим роль ўйнади. 1931 й.да театрга Й. Охунбобоев номидаги Иккинчи ўзбек давлат драма театри номи берилди. Театрнинг 30-й.лардаги ижодий ривожида бадиий раҳбар И. Каримов, директор М. Қориёқубов, мусиқа раҳбари Т. Жалилов, адабий эмакдош С. Абдулла, реж. Р. Султоновлар фаолияти алоҳида эътиборга молик бўлди. Бош ролларни ўйнаган А. Бакиров, Ҳ. Аминова («Номус ва мухаббат», «Макр ва муҳаббат»да Ғулом, Онахон, Фердинанд, Луиза), А. Исматов («Рустам»да Рустам), Ш. Раҳимова, М. Юнусов, А. Иброҳимов («Ойхон», «Гулсара»да) ва б. йирик драма актерлари сифатида ижод этдилар. 1937 й. Исҳоқ қори Каримов, Р. Султонов, С. Сайфий, Р. Раҳимий халқ душмани сифатида қораланиб, ҳибсга олиндилар ва 1939 й.га қадар биронта ҳам спектакль қўйилмади. 1940 й. В. Азимов саҳнага қўйган «Тоҳир ва Зуҳра» спектакли театр ҳаётида янги босқичга айланди. У. Шекспирнинг «Ромео ва Жульетта» фожиасининг илк бор А.т.да қўйилиши театрнинг улкан имкониятларга эга эканлигини кўрсатди. «Шоҳи сўзана» (А. Қаххор), «Юрак сирлари» (Б. Раҳмонов), «Нурхон», «Равшан ва Зулхумор» (К. Яшин), «Қароқчилар» (Ф. Шиллер), «Чин мухаббат» (О. Ёқубов), «Алишер Навоий» (Уйғун, И. Султон), «Холисхон» (Ҳамза) каби спектакллар ўнлаб истеъдодли актёрлар етишиб чиқишида ўзига хос мактаб бўлди. А. Аминова, М. Убайдумаева, 60— 70-й.ларда Ҳ. Охунова, У. Нуралиев, Ҳ. Олимжонов, С. Улуғов, М. Қодиров, М. Бойматова ва б. актёрларнинг театрга келиб қўшилиши репертуарнинг бойишига, жаҳон драматургиясининг йирик намуналарига ўрин беришга имкон яратди. «Қирол Лир», «Ричард III» (У. Шекспир), «Меҳробдан чаён» (А. Қодирий), «Сув келтирган азиз» (Н. Сафаров), «Юракдаги тош» (3. Муҳиддинов), «Она қизим» (Шуҳрат), «Бобур» (3. Муҳиддинов), «Бой ила хизматчи» (Ҳамза), «Фарғона тонг отгунча» (М. Исмоилий), «Тошболта ошиқ» (Ҳ. Ғулом), «Темир хотин» (Ш. Бошбеков), «Нодира» (Ҳ. Раззоқов), «Чорраҳа» (А. Жаббор), «Алла» (Т. Минуллин), «Зебуннисо» (Уйғун) ва б. театрда қўйилган энг яхши спектакллардир. Театрда А. Аминова, Ҳ. Олимжонов, О. Саидбурҳонов, F. Ҳожиқулов, М. Бойматова, Н. Ҳакимова, М. Йўлдошева, С. Умаров, О. Махмудова, X. Солиев, X. Юнусов, Ш. То-жибоева каби санъаткорлар фаолият кўрсатмоқдалар. Театрнинг бош режиссёри ва бадиий раҳбари — Толибжон Ҳамидов (1997).
Сотимбой Турсунбоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.