Andijon tumani
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 507–508-b. — ziyouz.com
Andijon tumani - Andijon viloyati markaziy qismida joylaşgan tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. Jalaquduq, Xöjaobod, Asaka, Oltinköl, Baliqçi, Izboskan va Paxtaobod tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,38 ming km2. Aholisi 177,3 ming kişi (2000). A.t.da 1 şaharça (Kuyganyor) va 9 qişloq fuqarolari yiğini (Bötaqora, Yorboşi, Kunji, Nayman, Orol, Oqyor, Xaqan, Xartum, Xarabek) bor (2000). Markazi — Kuyganyor şaharçasi.
Tabiati. A.t. relyefi pasttekislik, qir va adirlardan iborat. Şim,-şarqida Andijon — Otçopar, Teşiktoş adirlari va Xarabek, Bötaqora, Yorboşi kirlari mavjud. Iqdimi kes-kin kontinental. Iyulning örtaça t-rasi 27,3°, yanv.niki — 3°. Vegetatsiya davri 160—180 kun. Yiliga örtaça 225 mm yoğin tuşadi. Tumanning şim. va şim.-şarqidan Qoradaryo, Andijonsoy oqib ötadi. Sovuqbuloq buloği, Usmon Yusupov nomidagi Katta Farğona kanali, Quyi Uluğnor kanali, Kuyganyor nasos st-yasi, Kötarma nasos st-yasi, Çinobod, Asaka taşlamalari bor. Tuman adir qismining tuproği arziq, qolgan yerlarda böz tuproq. Bahorda adirlar efemer ösimliklar b-n qoplanadi. Ekin ekilmaydigan yerlarda şuvoq-şöra ösadi. Yovvoyi hayvonlar kam uçraydi, sudraluvçilar, kemiruvçilar, quşlar bor.
Aholisining aksari qismi özbeklar; rus, tojik, uyğur, qirğiz va b. millat vakillari ham bor. 1 km2 ga örtaça 465 kişi töğri keladi. Şaharliklar 10,2 ming kişi, qişloq aholisi 163,1 ming kişi (2000).
Xöjaligi. Tumanxöjaligiasosan q.x.ga ixtisoslaşgan. Sanoat, transport, aloqa korxonalari bor. Şirkat xöjaliklari paxtaçilik, boğdorçilik, sabzavotçilik, ğallaçilik, polizçilik, çorvaçilik b-n şuğullanadi. Tumanda 10 qöşma korxona, 114 kiçik korxona, 14 aksiyadorlik jamiyati, 74 xususiy, 10 şirkat korxonalari mavjud (2000). Q.x.ning yetakçi tarmoği — paxtaçilik. Q.x.da suğoriladigan yerlar 12,0 ming ga, şu jumladan 5,8 ming ga yerga paxta, 0,5 ming ga yerga sabzavot, 1,2 ming ga yerga beda, 0,2 ming ga yerga şoli ekiladi, 0,2 ming ga yer boğdan iborat. A.t.da 15 şirkat xöjaligi, 9 xöjaliklararo korxona, 1 öquv tajriba, 1 uruğçilik xöjaligi, 116 fermer xöjaligi, agrofirma bor. Tuman şirkat va şaxsiy xöjaliklarida 37,2 ming qoramol, 37,7 ming qöy va eçki, 48,1 ming parranda boqiladi (2000).
A.t. da Andijon qişloq hujaligi institutö, Özbekiston Respublikasi Q.x. va suv xöjaligi vazirligi Q. x. ilmiy i.ç. markazining suğoriladigan yerlarda ğalla va dukkakli ösimliklar yetiştiriş ilmiy tadqiqot in-ti (1999) joylaşgan. Bulardan taşqari tumanda Andijon viloyat nasos st-yasi, viloyat sabzavot va nav uruğlari oçiq turdagi aksiyadorlik jamiyati va q.x.ni kimyolaştiriş markazi (lab.) bor. 1999 y. 2 sent.da Oqyor sanoat kasb-hunar kolleji bi-nosi qurilib işga tuşirildi. Kollejda 280 öquvçi öqiydi (2000). 2000
y.da akademik litsey taşkil etildi. 1999/2000 öquv yilida 53 umumiy ta'lim maktabi bölib, 39,6 ming öquvçi ta'lim oldi. Gimnaziya, 3 litsey mavjud. 1465 örinli kasalxona va dispanser bölib, ularda 94 vraç, 458 örta ma'lumotli tibbiy xodim işlaydi. «Andijon tongi» tuman gaz. 1962 y.dan çiqadi (adadi 2370).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНДИЖОН ТУМАНИ - Андижон вилояти марказий қисмида жойлашган туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. Жалақудуқ, Хўжаобод, Асака, Олтинкўл, Балиқчи, Избоскан ва Пахтаобод туманлари б-н чегарадош. Майд. 0,38 минг км2. Аҳолиси 177,3 минг киши (2000). А.т.да 1 шаҳарча (Куйганёр) ва 9 қишлоқ фуқаролари йиғини (Бўтақора, Ёрбоши, Кунжи, Найман, Орол, Оқёр, Хақан, Хартум, Харабек) бор (2000). Маркази — Куйганёр шаҳарчаси.
Табиати. А.т. рельефи пасттекислик, қир ва адирлардан иборат. Шим,-шарқида Андижон — Отчопар, Тешиктош адирлари ва Харабек, Бўтақора, Ёрбоши кирлари мавжуд. Иқдими кес-кин континентал. Июлнинг ўртача т-раси 27,3°, янв.ники — 3°. Вегетация даври 160—180 кун. Йилига ўртача 225 мм ёғин тушади. Туманнинг шим. ва шим.-шарқидан Қорадарё, Андижонсой оқиб ўтади. Совуқбулоқ булоғи, Усмон Юсупов номидаги Катта Фарғона канали, Қуйи Улуғнор канали, Куйганёр насос ст-яси, Кўтарма насос ст-яси, Чинобод, Асака ташламалари бор. Туман адир қисмининг тупроғи арзиқ, қолган ерларда бўз тупроқ. Баҳорда адирлар эфемер ўсимликлар б-н қопланади. Экин экилмайдиган ерларда шувоқ-шўра ўсади. Ёввойи ҳайвонлар кам учрайди, судралувчилар, кемирувчилар, қушлар бор.
Аҳолисининг аксари қисми ўзбеклар; рус, тожик, уйғур, қирғиз ва б. миллат вакиллари ҳам бор. 1 км2 га ўртача 465 киши тўғри келади. Шаҳарликлар 10,2 минг киши, қишлоқ аҳолиси 163,1 минг киши (2000).
Хўжалиги. Туманхўжалигиасосан қ.х.га ихтисослашган. Саноат, транспорт, алоқа корхоналари бор. Ширкат хўжаликлари пахтачилик, боғдорчилик, сабзавотчилик, ғаллачилик, полизчилик, чорвачилик б-н шуғулланади. Туманда 10 қўшма корхона, 114 кичик корхона, 14 акциядорлик жамияти, 74 хусусий, 10 ширкат корхоналари мавжуд (2000). Қ.х.нинг етакчи тармоғи — пахтачилик. Қ.х.да суғориладиган ерлар 12,0 минг га, шу жумладан 5,8 минг га ерга пахта, 0,5 минг га ерга сабзавот, 1,2 минг га ерга беда, 0,2 минг га ерга шоли экилади, 0,2 минг га ер боғдан иборат. А.т.да 15 ширкат хўжалиги, 9 хўжаликлараро корхона, 1 ўқув тажриба, 1 уруғчилик хўжалиги, 116 фермер хўжалиги, агрофирма бор. Туман ширкат ва шахсий хўжаликларида 37,2 минг қорамол, 37,7 минг қўй ва эчки, 48,1 минг парранда боқилади (2000).
А.т. да Андижон қишлоқ ҳужалиги институтў, Ўзбекистон Республикаси Қ.х. ва сув хўжалиги вазирлиги Қ. х. илмий и.ч. марказининг суғориладиган ерларда ғалла ва дуккакли ўсимликлар етиштириш илмий тадқиқот ин-ти (1999) жойлашган. Булардан ташқари туманда Андижон вилоят насос ст-яси, вилоят сабзавот ва нав уруғлари очиқ турдаги акциядорлик жамияти ва қ.х.ни кимёлаштириш маркази (лаб.) бор. 1999 й. 2 сент.да Оқёр саноат касб-ҳунар коллежи би-носи қурилиб ишга туширилди. Коллежда 280 ўқувчи ўқийди (2000). 2000
й.да академик лицей ташкил этилди. 1999/2000 ўқув йилида 53 умумий таълим мактаби бўлиб, 39,6 минг ўқувчи таълим олди. Гимназия, 3 лицей мавжуд. 1465 ўринли касалхона ва диспансер бўлиб, уларда 94 врач, 458 ўрта маълумотли тиббий ходим ишлайди. «Андижон тонги» туман газ. 1962 й.дан чиқади (адади 2370).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.