Andiz
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 514-b. — ziyouz.com
Andiz (Inula) — qoqidoşlar oilasiga mansub köp yillik ötlar turkumi. 100 ga yaqin turi bor. A. asosan Yevropa, Osiyo va Afrikada tarqalgan. Özbekistonda 9 turi uçraydi. Böydor A. (kora A.— I. helenium va sariq A.— I. grandis) turlari köproq tarqalgan. Bu turlarning poyalari baland böyli (1— 2,5 m), bir oz qirrali, tukdor; ildizpoyasi (tanasi) yöğon; barglari butun, çeti notekis, poyaning quyi qismida yirik (uz. 40—50 sm, eni 20—25 sm), yuqorisida esa maydaroq (uz. 10—30 sm, eni 3—12 sm); guli savatça, gulbandi yöğon, çetdagi gullari uruğçili, örtadagilari esa ikki jinsli, sariq. Iyunning oxiridan sent. gaça gullaydi. Adir va toğlarda 500—2000 m gaça balandlikda ösadi. Kora A. ildizpoyasi tarkibida 3% gaça efir moyi, 44% gaça inulin, saponin va b. moddalar bor. Ildizpoyasining kaynatmasi balğam köçiruvçi dori sifatida işlatiladi. Sariq A. ham tabobatda siydik haydovçi dori örnida qöllaniladi. Sariq A. ildizpoyasidan esa levulyoza (fruktoza) olinadi. A.ning ba'zi turlari xuşmanzarali.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНДИЗ (Inula) — қоқидошлар оиласига мансуб кўп йиллик ўтлар туркуми. 100 га яқин тури бор. А. асосан Европа, Осиё ва Африкада тарқалган. Ўзбекистонда 9 тури учрайди. Бўйдор А. (кора A.— I. helenium ва сариқ А.— I. grandis) турлари кўпроқ тарқалган. Бу турларнинг поялари баланд бўйли (1— 2,5 м), бир оз қиррали, тукдор; илдизпояси (танаси) йўғон; барглари бутун, чети нотекис, поянинг қуйи қисмида йирик (уз. 40—50 см, эни 20—25 см), юқорисида эса майдароқ (уз. 10—30 см, эни 3—12 см); гули саватча, гулбанди йўғон, четдаги гуллари уруғчили, ўртадагилари эса икки жинсли, сариқ. Июннинг охиридан сент. гача гуллайди. Адир ва тоғларда 500—2000 м гача баландликда ўсади. Кора А. илдизпояси таркибида 3% гача эфир мойи, 44% гача инулин, сапонин ва б. моддалар бор. Илдизпоясининг кайнатмаси балғам кўчирувчи дори сифатида ишлатилади. Сариқ А. ҳам табобатда сийдик ҳайдовчи дори ўрнида қўлланилади. Сариқ А. илдизпоясидан эса левулёза (фруктоза) олинади. А.нинг баъзи турлари хушманзарали.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.