Andrea Mantenya
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 185–186-b. — ziyouz.com
Mantenya Andrea MANTENYA (Mantegna) Andrea (1431, Veneto — 1506.13.9, Mantuya) — ital-yan rassomi va öymakori, Uyğoniş davri namoyandasi, Paduya maktabi vakili. Qad. Rim haykaltaroşligi va me'moriy bezaklarini örganişi, arxeologiya va epigrafika b-n şuğullanişi M. san'atining şakllanişida muhim ahamiyatga ega bölgan. M. diniy kompozitsiyalarga inson şaxsining qudrati va afzalligini ta'kidlovçi qahramonona dunyoni anglaş hissini olib kirdi. M. asarlari (Veronadagi San-Dzeno Majore çerkovi triptixi, 1457—59 va b.)da uning ijodiga xos bölgan qimmatbaho emalga qiyoslanadigan böyoq qatlamining metall jilosi şakllandi; manzarali zamin va atrof muhitdan muhim omilni ajratib körsata olgan. 1460 y.dan Mantuyada Lodoviko Gonzago saroyida yaşagan. M. asarlarida me'morlik (real va çizilgan) b-n rangtasvir uyğunligiga erişdi (San-Jorjo qasridagi «Del Spoza xonasi», 1447 va b.). «Sezar tantanasi» asarlar turkumi (1485—88) Qad. Rimning jiddiy ruhi b-n suğorilgan; ma'joziy mifologik kompozitsiyalari, monoxrom kartinalar turkumi («Parnas», 1497; «Samson va Dalila», 1500-y.) sönggi davr asarlariga mansub. M. gravyuralari («Dengiz xudolarining jangi», 7 ta mis gravyura va b.) obrazlarining mahobatliligi b-n uning rangtasviridan qolişmaydi, ularda kandakori nafis şakllar nozik çiziq (ştrix)lar b-n uyğunlaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАНТЕНЬЯ (Mantegna) Андреа (1431, Венето — 1506.13.9, Мантуя) — италь-ян рассоми ва ўймакори, Уйғониш даври намояндаси, Падуя мактаби вакили. Қад. Рим ҳайкалтарошлиги ва меъморий безакларини ўрганиши, археология ва эпиграфика б-н шуғулланиши М. санъатининг шаклланишида муҳим аҳамиятга эга бўлган. М. диний композицияларга инсон шахсининг қудрати ва афзаллигини таъкидловчи қаҳрамонона дунёни англаш ҳиссини олиб кирди. М. асарлари (Веронадаги Сан-Дзено Мажоре черкови триптихи, 1457—59 ва б.)да унинг ижодига хос бўлган қимматбаҳо эмалга қиёсланадиган бўёқ қатламининг металл жилоси шаклланди; манзарали замин ва атроф муҳитдан муҳим омилни ажратиб кўрсата олган. 1460 й.дан Мантуяда Лодовико Гонзаго саройида яшаган. М. асарларида меъморлик (реал ва чизилган) б-н рангтасвир уйғунлигига эришди (Сан-Жоржо қасридаги «Дель Споза хонаси», 1447 ва б.). «Цезарь тантанаси» асарлар туркуми (1485—88) Қад. Римнинг жиддий руҳи б-н суғорилган; маъжозий мифологик композициялари, монохром картиналар туркуми («Парнас», 1497; «Самсон ва Далила», 1500-й.) сўнгги давр асарларига мансуб. М. гравюралари («Денгиз худоларининг жанги», 7 та мис гравюра ва б.) образларининг маҳобатлилиги б-н унинг рангтасвиридан қолишмайди, уларда кандакори нафис шакллар нозик чизиқ (штрих)лар б-н уйғунлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.