Andromeda tumanligi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 516–517-b. — ziyouz.com
Andromeda tumanligi - bizga eng yaqin spiral galaktika M 31 ning nomi. Galaktikamiz b-n turdoş, lekin ikkisi ham bir xil spiral sinfga kirişi töla hal etilmagan. A.t. ölçamlari va tuzilişi u qaysi diapazonda kuzatilganiga keskin boğliq. Optik diapazondagisi diametri 74 kpk. Massasi Galaktikamiz massasidan deyarli 1,5 marta katta. Mutlaq kattaligi — 22. Kosmik teleskoplar yordamida unda 100 ga yaqin rentgen manbalar borligi topilgan. Ularning köpçiligi A.t. ning yadro va tekislik taşkil etuvçi qismidan örin olgan. Uning tarkibida kamida 30000 ta planetar tumanliklar, 400 ta şarsimon tödalar, mingga yaqin tarqoq yulduz tödalari bölib, bugun qator gaz — çang bulutlari, yulduzlarning tuğiliş öçoqlari, «yangi yulduzlar», sefeidlar kuzatilmoqda. A.t. yaqinida 7 ta uning yöldoş — galaktikalari aniq topilgan. Ular asosan elliptik va turli mitti galaktikalardir. A.t., bizning Galaktika va ular atrofida yana 30 ga yaqin galaktikalar fizik va dinamik boğlangan mahalliy guruhni taşkil etadi. A.t. haqida birinçi bor arab falakiyotşunosi Al-Söfi (9-a.) yozib ötgan, çunki u oddiy közga ravşan kiçik bulut tarzida körinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНДРОМЕДА ТУМАНЛИГИ - бизга энг яқин спирал галактика М 31 нинг номи. Галактикамиз б-н турдош, лекин иккиси ҳам бир хил спирал синфга кириши тўла ҳал этилмаган. А.т. ўлчамлари ва тузилиши у қайси диапазонда кузатилганига кескин боғлиқ. Оптик диапазондагиси диаметри 74 кпк. Массаси Галактикамиз массасидан деярли 1,5 марта катта. Мутлақ катталиги — 22. Космик телескоплар ёрдамида унда 100 га яқин рентген манбалар борлиги топилган. Уларнинг кўпчилиги А.т. нинг ядро ва текислик ташкил этувчи қисмидан ўрин олган. Унинг таркибида камида 30000 та планетар туманликлар, 400 та шарсимон тўдалар, мингга яқин тарқоқ юлдуз тўдалари бўлиб, бугун қатор газ — чанг булутлари, юлдузларнинг туғилиш ўчоқлари, «янги юлдузлар», цефеидлар кузатилмоқда. А.т. яқинида 7 та унинг йўлдош — галактикалари аниқ топилган. Улар асосан эллиптик ва турли митти галактикалардир. А.т., бизнинг Галактика ва улар атрофида яна 30 га яқин галактикалар физик ва динамик боғланган маҳаллий гуруҳни ташкил этади. А.т. ҳақида биринчи бор араб фалакиётшуноси Ал-Сўфи (9-а.) ёзиб ўтган, чунки у оддий кўзга равшан кичик булут тарзида кўринади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.