Angor tumani

Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 483–484-b. — ziyouz.com

Angor tumani — Surxondaryo viloyatidagi tuman. 1952 y. 16 apr.da taşkil etilgan. 1962 y. 24 dek.da Termiz tumaniga birlaştirilgan. 1979 y.4 dek.da qayta tuziddi. A.t. viloyat janda joylaşgan. Termiz, Muzrabot, Şerobod, Qiziriq va Jarqörğon tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,39 ming km2. Aholisi 85 ming kişi (1997). A.t.da 1 şaharça (Angor) va 7 qişloq fuqarolari yiğini (Istiqlol, Döstlik, Zang, Navoiy, Tallimaron, Yangiobod, Qayran) bor. Markazi — Angor şaharçasi.

Angorda mil. av. 6 — 4- a.larda aholi manzillari bölgan. Kuşan podşoligi davrida (1—3- a.lar) dehqonçilik vohasi tarkib topgan. Zartepa qal'asi Angorning markazi bölgan. 6 — 7-a.larda qal'alar, qörğonlar vujudga kelgan. Ötmişda Angor Termizga boradigan savdo karvoni qönib ötadigan qişloq hisoblangan.

Tabiati. Tuman viloyatning eng jan. da joylaşgan. Şim.da Kiziriq, ğarbda Xotinrabot daştlariga tutaşgan. Şim.da Xovdoğ, jan.-şarqida Qoraqir qirlari bor. Ular orasida Kattaqum joylaşgan. Iqlimi quruq subtropik iqlim. Qişi qisqa, iliq. Yanv. ning örtaça t-rasi 2 — 3°. Yozi issiq, davomli. Iyulning örtaça t-rasi 31 — 32°. Yiliga 120 — 130 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 300 kun. Tuman hududining ğarbiy qismidan Şerobod daryosining quyi qismi oqib ötadi. Zang kanalidan tarmoqlanadigan ariqlardan suğoriladi. Tuproği böz, taqir, qumloq tuproq. Tuproq şörlanişini kamaytiriş uçun tuman hududi böylab şim.- şarqdan jan.-ğarb yönalişida zovur qazilgan. Şöra, yantoq, jinğil, qiyoq, qamiş, burgan kabi çöl ösimliklari ösadi. Tuman hududining köp qismi özlaştirilganligi sababli çöldaştga xos yovvoyi hayvonlar deyarli uçramaydi.

Aholisining aksari qismi özbeklar; şuningdek tojik, turkman, rus, tatar, yahudiy va b. millat vakillari ham yaşaydi. 1 km2 ga örtaça 218 kişi töğri keladi. Aholisining 90% dan ortiği qişloqlarda yaşaydi.

Xöjaligi. A.t.da 8 jamoa xöjaligi, 104 dehqon-fermer xöjaligi, 36 hissadorlik jamiyati, 123 kiçik korxona, 7 sanoat korxonasi bor. Tuman ğalla, paxta va sabzavot-poliz mahsulotlari yetiştirişga ixtisoslaşgan. Boğdorçilik va tokçilik b-n ham şuğullaniladi. 1999/2000 öquv yilida 40 dan ortiq umumiy ta'lim maktabida 20559 öquvçi ta'lim oldi. 20 mingdan ziyod maktabgaça tarbiya muassasasi, muallimlar tayyorlaş, kasb-hunar litseyi, 2 iqtidorli bolalar litseyi mavjud. 30 kutubxona, madaniyat uyi, 14 qişloq klubi, Angor şaharçasida A. Navoiy nomidagi madaniyat va istirohat boği, «Orzu» kinoteatri aholiga xizmat körsatadi. Markaziy kasalxona, 8 qişloq ambulatoriyasi, 52 feldşer-akuşerlik punkti, 2 poliklinika, markaziy stadion, 12 sport zali, 28 futbol maydonçasi işlab turibdi (2000).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

АНГОР ТУМАНИ — Сурхондарё вилоятидаги туман. 1952 й. 16 апр.да ташкил этилган. 1962 й. 24 дек.да Термиз туманига бирлаштирилган. 1979 й.4 дек.да қайта тузидди. А.т. вилоят жанда жойлашган. Термиз, Музработ, Шеробод, Қизириқ ва Жарқўрғон туманлари б-н чегарадош. Майд. 0,39 минг км2. Аҳолиси 85 минг киши (1997). А.т.да 1 шаҳарча (Ангор) ва 7 қишлоқ фуқаролари йиғини (Истиқлол, Дўстлик, Занг, Навоий, Таллимарон, Янгиобод, Қайран) бор. Маркази — Ангор шаҳарчаси.

Ангорда мил. ав. 6 — 4- а.ларда аҳоли манзиллари бўлган. Кушан подшолиги даврида (1—3- а.лар) деҳқончилик воҳаси таркиб топган. Зартепа қалъаси Ангорнинг маркази бўлган. 6 — 7-а.ларда қалъалар, қўрғонлар вужудга келган. Ўтмишда Ангор Термизга борадиган савдо карвони қўниб ўтадиган қишлоқ ҳисобланган.

Табиати. Туман вилоятнинг энг жан. да жойлашган. Шим.да Кизириқ, ғарбда Хотинработ даштларига туташган. Шим.да Ховдоғ, жан.-шарқида Қорақир қирлари бор. Улар орасида Каттақум жойлашган. Иқлими қуруқ субтропик иқлим. Қиши қисқа, илиқ. Янв. нинг ўртача т-раси 2 — 3°. Ёзи иссиқ, давомли. Июлнинг ўртача т-раси 31 — 32°. Йилига 120 — 130 мм ёғин тушади. Вегетация даври 300 кун. Туман ҳудудининг ғарбий қисмидан Шеробод дарёсининг қуйи қисми оқиб ўтади. Занг каналидан тармоқланадиган ариқлардан суғорилади. Тупроғи бўз, тақир, қумлоқ тупроқ. Тупроқ шўрланишини камайтириш учун туман ҳудуди бўйлаб шим.- шарқдан жан.-ғарб йўналишида зовур қазилган. Шўра, янтоқ, жинғил, қиёқ, қамиш, бурган каби чўл ўсимликлари ўсади. Туман ҳудудининг кўп қисми ўзлаштирилганлиги сабабли чўлдаштга хос ёввойи ҳайвонлар деярли учрамайди.

Аҳолисининг аксари қисми ўзбеклар; шунингдек тожик, туркман, рус, татар, яҳудий ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 1 км2 га ўртача 218 киши тўғри келади. Аҳолисининг 90% дан ортиғи қишлоқларда яшайди.

Хўжалиги. А.т.да 8 жамоа хўжалиги, 104 деҳқон-фермер хўжалиги, 36 ҳиссадорлик жамияти, 123 кичик корхона, 7 саноат корхонаси бор. Туман ғалла, пахта ва сабзавот-полиз маҳсулотлари етиштиришга ихтисослашган. Боғдорчилик ва токчилик б-н ҳам шуғулланилади. 1999/2000 ўқув йилида 40 дан ортиқ умумий таълим мактабида 20559 ўқувчи таълим олди. 20 мингдан зиёд мактабгача тарбия муассасаси, муаллимлар тайёрлаш, касб-ҳунар лицейи, 2 иқтидорли болалар лицейи мавжуд. 30 кутубхона, маданият уйи, 14 қишлоқ клуби, Ангор шаҳарчасида А. Навоий номидаги маданият ва истироҳат боғи, «Орзу» кинотеатри аҳолига хизмат кўрсатади. Марказий касалхона, 8 қишлоқ амбулаторияси, 52 фельдшер-акушерлик пункти, 2 поликлиника, марказий стадион, 12 спорт зали, 28 футбол майдончаси ишлаб турибди (2000).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.