Annigilyatsiya

Annigilyatsiya (lot. annihilatio -yöqoliş) — zarraning antizarra b-n töqnaşişi natijasida boşqa zarralarga aylaniş jarayoni. A.ning borişi paydo bölgan zarralarning soni va tabiatiga, zarra b-n antizarraning qanday holatda bölişiga, ularning özaro ta'siri qandayligiga boğliq. A. muayyan saqlaniş qonunlariga böysunadi. A. vaqtida zarralar tizimining umumiy energiyasi (demak, massasi), harakat miqdori, harakat miqdori momenta, elektr zaryadi özgarmasdan saqlanadi. A.da juda köp energiya ajralib çiqadi. Elektron b-n antielektron (ya'ni pozitron) Axi nazariy jihatdan va tajribalarda batafsil tekşirilgan. Elektron b-n pozitron A.sida şart-şaroitga qarab, yo bitta, yoki köproq foton paydo böladi. Mac, atom yadrosi ta'siridagi elektron b-n pozitron A.sida faqat bitta foton, erkin elektron b-n pozitron A.sida ikkita foton paydo böladi. Goho, pozitron b-n elektronning A.sigaça ulardan yaşaş vaqti juda kiçik vodorodsimon atom-pozitroniy hosil böladi. Pozitroniyning A.si natijasida paydo bölgan fotonlar soni pozitroniyning dastlab qanday holatlarda bölişiga boğliq. Elektron va po-zitrondan boşqa turdagi zarra b-n antizarra A.lari ham ma'lum. Nuklon b-n antinuklon, jumladan, proton b-n antiproton A.si vaqtida ts-mezonlar yoki K-mezonlar paydo böladi. Ba'zan, antiproton b-n protonning A. sida yaşaş vaqti kiçik vodorodsimon atom — protoniy hosil böladi. Zarra b-n antizarraning birgalikda paydo böliş jarayoni juft zarralar hosil bölişi de-yiladi. Mas, katta energiyali foton atom yadrosi b-n töqnaşganda pozitron b-n elektron jufti hosil böladi.

Hoz. zamon fizikasida köplab topilayotgan elementar zarralar, ulardan ba'zilarining yöqolib ketişi va boşqalarining paydo bölişi materiya ning çeksiz xilma-xilligini, materiya şakllarining özaro birligini, materiyaning bir şakldan ikkinçi şaklga aylanişini ifodalaydi.