Anomaliya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 532–533-b. — ziyouz.com
Anomaliya (yun. anomalia) — meyor (norma)dan çetga çiqiş (oğiş); umumiy qonuniyatga zid holat: 1) biologiya va tibbiyotda — biror a'zo yoki butun organizm tuzilişi va funksiyasining odatdagidan köra boşqaçaroq bölişi, normadan çetga çiqişi. Odam va hayvonlardagi A.lar tuğma (ona qornidayoq) va tuğilgandan keyin paydo bölişi mumkin. Tuğma nuqsonlardan majruhlik köproq uçraydi. Orttirilgan A. (eşitiş va köriş nuqsonlari, aqliy rivojlanişdan orqada qoliş) turli kasalliklar oqibatida vujudga keladi; 2) pedagogika va psixologiyada — şaxsning jismoniy va aqliy rivojlanişda normadan çetga çiqişi. Bolalar A. sini maxsus ped. (defektologiya) örganadi. Boş miyada biror nuqsonni töldirib yuboriş xususiyati kuçli bölganligi uçun bolalarda A. hodisasiga qarşi keng pedagogik işlar olib boriş mumkin; 3) magnit A.lar — Yer sirtidagi magnit maydon qiymatining meyordagidan oğişi, ya'ni qiymati magnit A. tarqaliş hududidan ança katta bölgan hududda geomagnit maydonni ifodalaydi. Qamrab olingan hudud kattaligi böyiça mintaqaviy, hududiy va çeklangan magnit A.lariga bölinadi; 4) oğirlik kuçi Axi — amaldagi ogirlik b-n yer şarining tuzilişiga qarab hisoblab çiqilgan oğirlik kuçi örtasidagi farq; bu farq yer şarining umumiy tuzilişiga va kuzatilayotgan nuqta atrofidagi toğ jinslarining ziçligiga boğliq. Jinslar ziçligi yer şarining örtaça ziçligidan farq qilsa, oğirlik kuçi A. si röy beradi. Ogirlik kuçi va magnit A.larini örganiş geologik tadqiqotlarda, xususan, foydali qazilmalarni geofizik usullar b-n qidirişda keng qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНОМАЛИЯ (юн. anomalia) — меъёр (норма)дан четга чиқиш (оғиш); умумий қонуниятга зид ҳолат: 1) биология ва тиббиётда — бирор аъзо ёки бутун организм тузилиши ва функциясининг одатдагидан кўра бошқачароқ бўлиши, нормадан четга чиқиши. Одам ва ҳайвонлардаги А.лар туғма (она қорнидаёқ) ва туғилгандан кейин пайдо бўлиши мумкин. Туғма нуқсонлардан мажруҳлик кўпроқ учрайди. Орттирилган А. (эшитиш ва кўриш нуқсонлари, ақлий ривожланишдан орқада қолиш) турли касалликлар оқибатида вужудга келади; 2) педагогика ва психологияда — шахснинг жисмоний ва ақлий ривожланишда нормадан четга чиқиши. Болалар А. сини махсус пед. (дефектология) ўрганади. Бош мияда бирор нуқсонни тўлдириб юбориш хусусияти кучли бўлганлиги учун болаларда А. ҳодисасига қарши кенг педагогик ишлар олиб бориш мумкин; 3) магнит А.лар — Ер сиртидаги магнит майдон қийматининг меъёрдагидан оғиши, яъни қиймати магнит А. тарқалиш ҳудудидан анча катта бўлган ҳудудда геомагнит майдонни ифодалайди. Қамраб олинган ҳудуд катталиги бўйича минтақавий, ҳудудий ва чекланган магнит А.ларига бўлинади; 4) оғирлик кучи Ахи — амалдаги огирлик б-н ер шарининг тузилишига қараб ҳисоблаб чиқилган оғирлик кучи ўртасидаги фарқ; бу фарқ ер шарининг умумий тузилишига ва кузатилаётган нуқта атрофидаги тоғ жинсларининг зичлигига боғлиқ. Жинслар зичлиги ер шарининг ўртача зичлигидан фарқ қилса, оғирлик кучи А. си рўй беради. Огирлик кучи ва магнит А.ларини ўрганиш геологик тадқиқотларда, хусусан, фойдали қазилмаларни геофизик усуллар б-н қидиришда кенг қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.