Antarktida zoogeografiya oblasti
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 542–543-b. — ziyouz.com
Antarktida zoogeografiya oblasti — dunyo okeani zoogeografiya oblastlaridan biri, Tinç va Atlantik okeanlarining Antarktida qit'asi atrofidan 60° jan. kenglikkaça bölgan qismini öz içiga oladi, faqat ayrim joylarda (mas, Jan. Amerikaning Tinç okeani qirğoqlari böylab) bu şartli çegaradan yuqoriroq kötariladi. Suv yuzasi harorati past, köpinça muz b-n qoplangan. Faqat sovuq va iliq oqimlar töqnaş keladigan subantarktida suvlarida fito- va zooplankton köpayişi uçun juda qulay şaroit vujudga keladi. Şuning uçun A.z.o.ga çegaradoş suvlarda kitsimonlarning köp turlari yaşaydi. Möylovdor kitlardan janub va pakana kitlar; quloqli tyulenlardan yoldor tyulen, janub dengiz muşugi; haqiqiy tyulenlardan yirik tyulen — dengiz qoploni, Uedella va Rossa tyuleni hamda nisbatan kiçik, lekin köp sonli krabxör tyulen endemik turlar hisoblanadi. A.z.o.da uçraydigan janub dengiz filining uz. 5,5 m, oğirligi 2,5 t ga yetadi. Quşlardan pingvinlar köpçilikni taşkil etadi. Ular orasidan imperator va qirol pingvinlari, Adeli pingvini va b., gigant böron quşi, kap kabutarçasi endemik hisoblanadi. A.z.o.da albatroslarning bir neça turi yaşaydi, dengiz sudralib yuruvçilari uçramaydi. Baliqlar va umurtqasizlarning turlari köp emas, lekin ulardan ançaus baliği, qisqiçbaqasimonlarning ayrim turlari va b. umurtqasizlar katta biomassa hosil qiladi. A.z.o. hayvonlari odam ta'siriga kam uçragan. Hozir Antarktida va uning sohillari yaqinida suvlar xalqaro qöriqxona hisoblanadi.
Ad..Kobişev N.M.,Kubansev B. S, Geografiya jivotnix s osnovami zoologii, M., 1988.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНТАРКТИДА ЗООГЕОГРАФИЯ ОБЛАСТИ — дунё океани зоогеография областларидан бири, Тинч ва Атлантик океанларининг Антарктида қитъаси атрофидан 60° жан. кенгликкача бўлган қисмини ўз ичига олади, фақат айрим жойларда (мас, Жан. Американинг Тинч океани қирғоқлари бўйлаб) бу шартли чегарадан юқорироқ кўтарилади. Сув юзаси ҳарорати паст, кўпинча муз б-н қопланган. Фақат совуқ ва илиқ оқимлар тўқнаш келадиган субантарктида сувларида фито- ва зоопланктон кўпайиши учун жуда қулай шароит вужудга келади. Шунинг учун А.з.о.га чегарадош сувларда китсимонларнинг кўп турлари яшайди. Мўйловдор китлардан жануб ва пакана китлар; қулоқли тюленлардан ёлдор тюлень, жануб денгиз мушуги; ҳақиқий тюленлардан йирик тюлень — денгиз қоплони, Уэделла ва Росса тюлени ҳамда нисбатан кичик, лекин кўп сонли крабхўр тюлень эндемик турлар ҳисобланади. А.з.о.да учрайдиган жануб денгиз филининг уз. 5,5 м, оғирлиги 2,5 т га етади. Қушлардан пингвинлар кўпчиликни ташкил этади. Улар орасидан император ва қирол пингвинлари, Адели пингвини ва б., гигант бўрон қуши, кап кабутарчаси эндемик ҳисобланади. А.з.о.да албатросларнинг бир неча тури яшайди, денгиз судралиб юрувчилари учрамайди. Балиқлар ва умуртқасизларнинг турлари кўп эмас, лекин улардан анчаус балиғи, қисқичбақасимонларнинг айрим турлари ва б. умуртқасизлар катта биомасса ҳосил қилади. А.з.о. ҳайвонлари одам таъсирига кам учраган. Ҳозир Антарктида ва унинг соҳиллари яқинида сувлар халқаро қўриқхона ҳисобланади.
Ад..Кобышев Н.М.,Кубанцев Б. С, География животных с основами зоологии, М., 1988.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.