Antidetonatorlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 549-b. — ziyouz.com
Antidetonatorlar - motor yonilğilariga ularning detonatsiyaga qarşi turgunligini oşiriş uçun oz miqdorda (1% gaça) qöşiladigan kimyoviy birikmalar. Eng samarali A. ga qörğoşin tetraetil R (C2H5)4, körğoşin tetra-metil R (CH3)4, marganets metilsik-lopentadiyeniltrikarbonil CH3C5H4Mp(SO)3, temir pentakarbonil Fe(CO)5 va b. kiradi. Bulardan qurğoşin tetraetil keng qöllaniladi, çunki boşqa A. işlatilganda karbyurator dvigatellarining yoniş kamerasi devorlarida köp miqdorda qattiq qurumlar hosil bölib, uning işlaşiga salbiy ta'sir etadi. Bu A. tarkibiga «qörğoşinni biriktirib oluvçilar» (etilbromid, dibrometan, dibrompropan) qöşiladi. Ular qörğoşin b-n uçuvçan birikmalar hosil qilib yoniş kamerasidan oson çiqib ketadi. Tarkibida qörğoşin tetraetil bölgan motor yonilğilar etillangan motor yonilğilar deb ataladi. Ular öta zaharli bölganligi uçun işlatayotganda juda ehtiyot böliş kerak.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНТИДЕТОНАТОРЛАР - мотор ёнилғиларига уларнинг детонацияга қарши тургунлигини ошириш учун оз миқдорда (1% гача) қўшиладиган кимёвий бирикмалар. Энг самарали А. га қўрғошин тетраэтил РЬ (С2Н5)4, кўрғошин тетра-метил РЬ (СН3)4, марганец метилцик-лопентадиенилтрикарбонил СН3С5Н4Мп(СО)3, темир пентакарбонил Fe(CO)5 ва б. киради. Булардан қурғошин тетраэтил кенг қўлланилади, чунки бошқа А. ишлатилганда карбюратор двигателларининг ёниш камераси деворларида кўп миқдорда қаттиқ қурумлар ҳосил бўлиб, унинг ишлашига салбий таъсир этади. Бу А. таркибига «қўрғошинни бириктириб олувчилар» (этилбромид, дибромэтан, дибромпропан) қўшилади. Улар қўрғошин б-н учувчан бирикмалар ҳосил қилиб ёниш камерасидан осон чиқиб кетади. Таркибида қўрғошин тетраэтил бўлган мотор ёнилғилар этилланган мотор ёнилғилар деб аталади. Улар ўта заҳарли бўлганлиги учун ишлатаётганда жуда эҳтиёт бўлиш керак.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.