Antioksidlovçilar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 554-b. — ziyouz.com
Antioksidlovçilar ANTIOKSIDLOVÇILAR, antioksidantlar, oksidlaniş ingibitorlari — moddalarning molekulyar kislorod b-n oksidlanişiga yöl qöymaydigan yoki oksidlanişini sekinlaştiradigan moddalar.
A. ga köp atomli fenollar, aromatik aminlar, dialkilsulfidlar, dialkil fosfat va diarilditiofosfatlar (rux tuzi), dialkilditiokarbamatlar (kadmiy, rux tuzlari) va b. kiradi. Organik birikmalarning oksidlaniş jarayoni zanjir reaksiya tarzida boradi; oksidlanişning birinçi bosqiçi erkin holatdagi faol peroksid radikal (RO2), alkoksil (RO) va alkil (R) radikallar iştirokida böladi. A. şu radikallar b-n reaksiyaga kirişib, oksidlanişning töxtaşi yoki sekinlaşişiga — zanjir reaksiyaning uzilişiga sabab böladi. Samarali A. moddalarga juda oz miqdorda (0,01 — 0,001%) qöşilganda ham ularning oksidlaniş tezligini keskin kamaytiradi va ma'lum vaqtgaça (töxtaş davri, induksiya) ularda oksidlaniş mahsulotlari hosil bölmaydi. A.ning ta'sirçanligi ularni reaksiyaga kiritiş paytiga boğliq. Ular moddalarga oksidlaniş jarayoni boşlanmasdan avval qöşilsa, juda yaxşi natija beradi. Transformator, turbina va motor moylariga A. qöşilganda, ularning işlaş muddati 2 — 4 marta uzayadi. A. kauçuk va oziq-ovqat sanoatida ham işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНТИОКСИДЛОВЧИЛАР, антиоксидантлар, оксидланиш ингибиторлари — моддаларнинг молекуляр кислород б-н оксидланишига йўл қўймайдиган ёки оксидланишини секинлаштирадиган моддалар.
А. га кўп атомли феноллар, ароматик аминлар, диалкилсульфидлар, диалкил фосфат ва диарилдитиофосфатлар (рух тузи), диалкилдитиокарбаматлар (кадмий, рух тузлари) ва б. киради. Органик бирикмаларнинг оксидланиш жараёни занжир реакция тарзида боради; оксидланишнинг биринчи босқичи эркин ҳолатдаги фаол пероксид радикал (RO2), алкоксил (RO) ва алкил (R) радикаллар иштирокида бўлади. А. шу радикаллар б-н реакцияга киришиб, оксидланишнинг тўхташи ёки секинлашишига — занжир реакциянинг узилишига сабаб бўлади. Самарали А. моддаларга жуда оз миқдорда (0,01 — 0,001%) қўшилганда ҳам уларнинг оксидланиш тезлигини кескин камайтиради ва маълум вақтгача (тўхташ даври, индукция) уларда оксидланиш маҳсулотлари ҳосил бўлмайди. А.нинг таъсирчанлиги уларни реакцияга киритиш пайтига боғлиқ. Улар моддаларга оксидланиш жараёни бошланмасдан аввал қўшилса, жуда яхши натижа беради. Трансформатор, турбина ва мотор мойларига А. қўшилганда, уларнинг ишлаш муддати 2 — 4 марта узаяди. А. каучук ва озиқ-овқат саноатида ҳам ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.