Antipirenlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 554–555-b. — ziyouz.com
Antipirenlar (anti ... va yun. rug -olov) — yoğoç, mato va b. organik materiallarni öz-özidan yonib ketişdan himoya qiliş maqsadida ularga şimdiriladigan modda yoki aralaşmalar. A. ta'sir xususiyatlariga qarab quyidagi xillarga bölinadi: 1) quyi t-ralarda ziç suyuq parda hosil qilib materialning yonişi uçun zarur bölgan kislorod yölini tösuvçi A.; 2) qizdirilganda materialning öz-özidan yoniş jarayonini susaytiruvçi A.; 3) parçalanib, köp miqdordagi issiqlikni yutuvçi va yonmaydigan gazlar hosil qiluvçi A.; 4) gaz holidagi va kondensirlangan fazalarda oksidlanişni susaytiruvçi A.; 5) reaksiya yönalişini kul va qurumsifat mahsulotlar hosil böliş tarafiga özgartiruvçi A. Ammoniy fosfatlari (diammoniy fosfat, monoammoniy fosfat, mono- va diammoniy fosfat aralaşmalari), ammoniy sulfat, bura va borat kislota kabi A keng tarkalgan. Amaliyotda yuqorida keltirilgan A. qatorida endigina boşlangan alangadan himoya qiluvçi moddalar: DSK-P (diammoniy fosfat, ammoniy sulfat va kerosinli kontakt), PPL — potaş va kerosinli kontakt asosidagi suyukliklar, FAM — moçevina — formaldegid smola köşilgan furfurolatseton aralaşma asosidagi böyoq, PXVO — perxlorvinil smola asosidagi, MXS — xlorparafin va b. komponentlar asosidagi moysimon; superfosfat — oxak — loy va b. asosidagi surkov moylari ham işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНТИПИРЕНЛАР (анти ... ва юн. руг -олов) — ёғоч, мато ва б. органик материалларни ўз-ўзидан ёниб кетишдан ҳимоя қилиш мақсадида уларга шимдириладиган модда ёки аралашмалар. А. таъсир хусусиятларига қараб қуйидаги хилларга бўлинади: 1) қуйи т-раларда зич суюқ парда ҳосил қилиб материалнинг ёниши учун зарур бўлган кислород йўлини тўсувчи А.; 2) қиздирилганда материалнинг ўз-ўзидан ёниш жараёнини сусайтирувчи А.; 3) парчаланиб, кўп миқдордаги иссиқликни ютувчи ва ёнмайдиган газлар ҳосил қилувчи А.; 4) газ ҳолидаги ва конденсирланган фазаларда оксидланишни сусайтирувчи А.; 5) реакция йўналишини кул ва қурумсифат маҳсулотлар ҳосил бўлиш тарафига ўзгартирувчи А. Аммоний фосфатлари (диаммоний фосфат, моноаммоний фосфат, моно- ва диаммоний фосфат аралашмалари), аммоний сульфат, бура ва борат кислота каби А кенг таркалган. Амалиётда юқорида келтирилган А. қаторида эндигина бошланган алангадан ҳимоя қилувчи моддалар: ДСК-П (диаммоний фосфат, аммоний сульфат ва керосинли контакт), ППЛ — поташ ва керосинли контакт асосидаги суюкликлар, ФАМ — мочевина — формальдегид смола кўшилган фурфуролацетон аралашма асосидаги бўёқ, ПХВО — перхлорвинил смола асосидаги, МХС — хлорпарафин ва б. компонентлар асосидаги мойсимон; суперфосфат — охак — лой ва б. асосидаги сурков мойлари ҳам ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.