Antitsiklon
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 559–560-b. — ziyouz.com
Antitsiklon (yun. anti... va siklon) — atmosferada yuz beradigan hodisa; havo oqimlari harakatidan hosil böladigan juda katta atmosfera girdobi. Şim. yarim şarda soat mili yönalişida, Jan. yarim şarda esa unga qarama-qarşi harakatlanadi.
A. markazida havo bosimi maksimal bölib, çetlariga tomon asta-sekin pasayib boradi. A.ning diametri 3 — 5 ming km gaça, harakat tezligi 30 — 40 km/soatga yetişi mumkin. Örta Osiyodagi A.lar Yer yuzining boşqa hududlariga qaraganda tezroq: yozda soatiga 50 km gaça, qişda esa 60 — 65 km harakatlanadi. A. doirasida havo yuqoridan pastga qarab siljiydi. A. egallagan maydonda havoning pastga tuşişi va isişi tufayli erkin atmosferada harorat asta-sekin kögariladi va natijada ob-havo köpinça oçiq yoki kam bulutli böladi. Qişda va keçasi yer yuzasida havoning sovuşi natijasida A.ning pastki qatlamida inversiyalar, bulutlar va tumanlar vujudga kelişi mumkin.
A.ning Örta Osiyo hududi orqali utişi sovuq havo massasi bostirib kelişining oxirgi davriga töğri keladi. A. kam bulutli ob-havoni vujudga keltiradi. Sibir A.i jan.-ğarbiy qismining Örta Osiyo hududiga tarqalişi oçiq havoga sababçi böladi.
Tohir Muxtorov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНТИЦИКЛОН (юн. анти... ва циклон) — атмосферада юз берадиган ҳодиса; ҳаво оқимлари ҳаракатидан ҳосил бўладиган жуда катта атмосфера гирдоби. Шим. ярим шарда соат мили йўналишида, Жан. ярим шарда эса унга қарама-қарши ҳаракатланади.
А. марказида ҳаво босими максимал бўлиб, четларига томон аста-секин пасайиб боради. А.нинг диаметри 3 — 5 минг км гача, ҳаракат тезлиги 30 — 40 км/соатга етиши мумкин. Ўрта Осиёдаги А.лар Ер юзининг бошқа ҳудудларига қараганда тезроқ: ёзда соатига 50 км гача, қишда эса 60 — 65 км ҳаракатланади. А. доирасида ҳаво юқоридан пастга қараб силжийди. А. эгаллаган майдонда ҳавонинг пастга тушиши ва исиши туфайли эркин атмосферада ҳарорат аста-секин кўгарилади ва натижада об-ҳаво кўпинча очиқ ёки кам булутли бўлади. Қишда ва кечаси ер юзасида ҳавонинг совуши натижасида А.нинг пастки қатламида инверсиялар, булутлар ва туманлар вужудга келиши мумкин.
А.нинг Ўрта Осиё ҳудуди орқали утиши совуқ ҳаво массаси бостириб келишининг охирги даврига тўғри келади. А. кам булутли об-ҳавони вужудга келтиради. Сибирь А.и жан.-ғарбий қисмининг Ўрта Осиё ҳудудига тарқалиши очиқ ҳавога сабабчи бўлади.
Тоҳир Мухторов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.