Antroponimika
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 565–566-b. — ziyouz.com
Antroponimika (antropo ... va yun. opuma — nom) — onomastikaning bölimi. Odamlar ismini, ularning tarqalganligi, kelib çiqişi, jamiyatda amalda qöllanişini va bundan taşqari antroponimik tizimlar tuzilişi hamda rivojlanişini örganadi. Atoqli ot turlari, taxallus, laqab, nisba va şaxsni ataşlikning turli usullari ham A. tadqiqot manbaidir. Mas, Sohibqiron Amir Temur Tarağay Bahodir Köragoniy. Bunda faqat Temur şaxsning xos ismi, Amir — hukmdorlik darajasini anglatadi, Sohibqiron — Temurga zamondoşlari tomonidan berilgan sifat (asr, davr sohibi degan ma'noni bildiradi), Tarağay — otasining ismi (familiya hisoblanadi), Bahodir — otasining laqabi, Köragon — xonga kuyovlik nisbasi.
Dunyodagi turli xalqlarda turliça antroponimik tizim mavjud bölgan. Mac, Qad. Rimda har bir erkak xos ismi oldidan keladigan nomga — avloddan avlodga ötadigan uruğ nomiga ega bölgan, bu uruğning şajarasini tavsiflagan. Hoz. Ispaniya va Portugaliyada bir kişi bir neça xos (katolik çerkovi röyxatidan olinadigan) ismga, otasi va onasining familiyasiga ega bölişi mumkin. Islandiyada har bir kişi, bir neça xos ismga (çeklangan röyxatdan olingan) va familiya örnida otasining ismidan hosil bölgan nomga ega böladi. Xitoy, Koreya, Vyetnamda kişi nomi bir böğinli familiyadan (turli davrda ular 100 dan 400 gaça bölgan) va xos (odatda ikkita bir böğinli morfemadan taşkil topgan) ismga ega böladi, xos ismlar miqdori çeklanmaydi. A. tizimida kipokoristika (erkalatib, kiçrayti-rib ataş — mas, Laziz(jon), Dilobar(xon), Homid(ça), Ahmad(ça) va h.k.) aloxida örin tutadi. A. ma'lumotlari tilşunoslikning boşqa sohalari uçun, jamiyatşunoslikda, xalqlar tarixini örganişda muhim ahamiyatga ega.
Ernst Begmatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНТРОПОНИМИКА (антропо ... ва юн. опума — ном) — ономастиканинг бўлими. Одамлар исмини, уларнинг тарқалганлиги, келиб чиқиши, жамиятда амалда қўлланишини ва бундан ташқари антропонимик тизимлар тузилиши ҳамда ривожланишини ўрганади. Атоқли от турлари, тахаллус, лақаб, нисба ва шахсни аташликнинг турли усуллари ҳам А. тадқиқот манбаидир. Мас, Соҳибқирон Амир Темур Тарағай Баҳодир Кўрагоний. Бунда фақат Темур шахснинг хос исми, Амир — ҳукмдорлик даражасини англатади, Соҳибқирон — Темурга замондошлари томонидан берилган сифат (аср, давр соҳиби деган маънони билдиради), Тарағай — отасининг исми (фамилия ҳисобланади), Баҳодир — отасининг лақаби, Кўрагон — хонга куёвлик нисбаси.
Дунёдаги турли халқларда турлича антропонимик тизим мавжуд бўлган. Mac, Қад. Римда ҳар бир эркак хос исми олдидан келадиган номга — авлоддан авлодга ўтадиган уруғ номига эга бўлган, бу уруғнинг шажарасини тавсифлаган. Ҳоз. Испания ва Португалияда бир киши бир неча хос (католик черкови рўйхатидан олинадиган) исмга, отаси ва онасининг фамилиясига эга бўлиши мумкин. Исландияда ҳар бир киши, бир неча хос исмга (чекланган рўйхатдан олинган) ва фамилия ўрнида отасининг исмидан ҳосил бўлган номга эга бўлади. Хитой, Корея, Вьетнамда киши номи бир бўғинли фамилиядан (турли даврда улар 100 дан 400 гача бўлган) ва хос (одатда иккита бир бўғинли морфемадан ташкил топган) исмга эга бўлади, хос исмлар миқдори чекланмайди. А. тизимида кипокористика (эркалатиб, кичрайти-риб аташ — мас, Лазиз(жон), Дилобар(хон), Ҳомид(ча), Аҳмад(ча) ва ҳ.к.) алохида ўрин тутади. А. маълумотлари тилшуносликнинг бошқа соҳалари учун, жамиятшуносликда, халқлар тарихини ўрганишда муҳим аҳамиятга эга.
Эрнст Бегматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.