«Apollon»
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 578-b. — ziyouz.com
«Apollon» — astronavtlarning Oyga uçişi uçun möljallab AQŞda işlab çiqilgan kosmik kema (KK) larning nomi, ularni işlab çiqiş va uçiriş dasturi. Birinçi marta 1967 i. oxiri, 1968 y. boşlarida uçirilgan «Saturn-5» eltuvçi raketa (ER) «A.»ni uçiriş uçun möljallangan. «A.» Oyga uçişni va Oy atrofidagi orbitaga ötişni ta'minlovçi ikki KKdan iborat. 1967 — 75 ylarda «A.» KKning «A-4», «A-5», «A-6», «A-7», «A-8», «A-9», «A-10», «A-11», «A-12», «A-13», «A-14», «A-15», «A-16», «A-17» markalari uçirildi. Ularda jami 38 astronavt uçirildi. «A-11»da Oy sirtiga inson birinçi marta çiqarildi (1969 y. 16 iyul, N. Armstrong, E. Oldrin). Astronavtlar Oy sirtida yurişni maşq qilişdi, Oy sirtiga ilmiy asboblar örnatişdi. Oy jinsi namunalaridan 22 kg yiğişdi, Oy sirtini fotosuratga olişdi, Yer b-n telefonda gaplaşişdi, Oy sirtiga AQŞ bayroğini örnatişdi, halok bölgan astronavtlarning surati tuşirilgan beşta medalni Oy sirtiga qöyişdi. Astronavtlar Oydan Yerga televizor orqali körsatib turildi. Oyga qönilgan joy «Sokinlik bazasi» deb ataldi. Oy sirtida 1 soat-u 44 min. mobaynida möljaldagi işlarni bajargaç, Oldrin kabinaga qaytdi, undan 10 min. keyin Armstrong ham kabinaga kirdi. Oyda 21 soat 36 min. bölgaç, astronavtlar 21 iyul kuni Oydan kötarildilar va selenotsentrik orbitada ba'zi manyovrlarni bajargaç, «Burgut» (oy kabinasi)ni «Kolumbiya» (asosiy blok)ga uladilar va unga ötib, oy kabinasini ajratdilar, şundan söng maxsus dvigatelni işga tuşirib, Yerga uçiş trayektoriyasiga çiqdilar. «A-11» 24 iyulda Gavay o.laridan jan.-ğarbdagi Jonston o. yaqinida Tinç okeanga qöndi. Bioizolyatsiya kiyim-boşi kiydirilgan astronavtlar va KKning özi maxsus vertolyotda «Xornet» avianosetsiga keltirildi. Astronavtlar karantin muddatini ötaş uçun maxsus ajratilgan joyga olib ketildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«АПОЛЛОН» — астронавтларнинг Ойга учиши учун мўлжаллаб АҚШда ишлаб чиқилган космик кема (КК) ларнинг номи, уларни ишлаб чиқиш ва учириш дастури. Биринчи марта 1967 и. охири, 1968 й. бошларида учирилган «Сатурн-5» элтувчи ракета (ЭР) «А.»ни учириш учун мўлжалланган. «А.» Ойга учишни ва Ой атрофидаги орбитага ўтишни таъминловчи икки ККдан иборат. 1967 — 75 йларда «А.» ККнинг «А-4», «А-5», «А-6», «А-7», «А-8», «А-9», «А-10», «А-11», «А-12», «А-13», «А-14», «А-15», «А-16», «А-17» маркалари учирилди. Уларда жами 38 астронавт учирилди. «А-11»да Ой сиртига инсон биринчи марта чиқарилди (1969 й. 16 июль, Н. Армстронг, Э. Олдрин). Астронавтлар Ой сиртида юришни машқ қилишди, Ой сиртига илмий асбоблар ўрнатишди. Ой жинси намуналаридан 22 кг йиғишди, Ой сиртини фотосуратга олишди, Ер б-н телефонда гаплашишди, Ой сиртига АҚШ байроғини ўрнатишди, ҳалок бўлган астронавтларнинг сурати туширилган бешта медални Ой сиртига қўйишди. Астронавтлар Ойдан Ерга телевизор орқали кўрсатиб турилди. Ойга қўнилган жой «Сокинлик базаси» деб аталди. Ой сиртида 1 соат-у 44 мин. мобайнида мўлжалдаги ишларни бажаргач, Олдрин кабинага қайтди, ундан 10 мин. кейин Армстронг ҳам кабинага кирди. Ойда 21 соат 36 мин. бўлгач, астронавтлар 21 июль куни Ойдан кўтарилдилар ва селеноцентрик орбитада баъзи манёврларни бажаргач, «Бургут» (ой кабинаси)ни «Колумбия» (асосий блок)га уладилар ва унга ўтиб, ой кабинасини ажратдилар, шундан сўнг махсус двигателни ишга тушириб, Ерга учиш траекториясига чиқдилар. «А-11» 24 июлда Гавай о.ларидан жан.-ғарбдаги Жонстон о. яқинида Тинч океанга қўнди. Биоизоляция кийим-боши кийдирилган астронавтлар ва ККнинг ўзи махсус вертолётда «Хорнет» авианосецига келтирилди. Астронавтлар карантин муддатини ўташ учун махсус ажратилган жойга олиб кетилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.