Aposteriori va apriori
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 579–580-b. — ziyouz.com
Aposteriori va apriori (lot. a posteriori — tajribadan söng va a priori — tajribagaça) — bilim va uning manbalariga oid falsafiy terminlar. Aposteriori — hissiy biliş orqali tajribadan olingan bilim. Apriori — ongga xos bölgan tuğma bilim. Kant falsafasida bilim bir-biridan keskin farq qiluvçi ikki qismga — tajribagaça va tajribadan söng vujudga keluvçi bilimlarga bölib tekşiriladi. Kantda makon va zamon kabi tuşunçalar sof apriori tuşunçalar hisoblanadi, biroq idroksiz, faqat ular yordamidagina heç qanday bilimga erişiş mumkin emas. 20-a.da neokantçilik, pragmatizm va konvensionalizm asosida apriorilikning funksional ğoyasi deb ataladigan ğoya vujudga keldi, unga köra apriori qoidalari — fandagi ana şu dastlabki farazlar şartlilik, konvensionallik holatini öz içiga oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АПОСТЕРИОРИ ВА АПРИОРИ (лот. a posteriori — тажрибадан сўнг ва a priori — тажрибагача) — билим ва унинг манбаларига оид фалсафий терминлар. Апостериори — ҳиссий билиш орқали тажрибадан олинган билим. Априори — онгга хос бўлган туғма билим. Кант фалсафасида билим бир-биридан кескин фарқ қилувчи икки қисмга — тажрибагача ва тажрибадан сўнг вужудга келувчи билимларга бўлиб текширилади. Кантда макон ва замон каби тушунчалар соф априори тушунчалар ҳисобланади, бироқ идроксиз, фақат улар ёрдамидагина ҳеч қандай билимга эришиш мумкин эмас. 20-а.да неокантчилик, прагматизм ва конвенционализм асосида априориликнинг функционал ғояси деб аталадиган ғоя вужудга келди, унга кўра априори қоидалари — фандаги ана шу дастлабки фаразлар шартлилик, конвенционаллик ҳолатини ўз ичига олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.