Appretlaş
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 582–583-b. — ziyouz.com
Appretlaş (frans. appreter — uzil-kesil işlov beriş) — gazlamalarga turli pardoz eritmalari (appretlar) şimdirib yoki surtib zeb beriş, ularni pişiq, yumşoq yoki qattiq qiliş. Ip-gazlama, ayniqsa, kanop matolarga kraxmal appretlar b-n işlov berilganda mato pişiqlaşadi, körkamlaşadi. Kraxmal appretlar tarkibiga kraxmal va uning gidrolizidan taşqari yumşatuvçi moddalar (yoğ, moy, sovun), gigroskopik moddalar (glitserin, oş tuzi), gazmolga jilva beradigan moddalar (mum, parafin), antiseptik moddalar (formalin, solitsilat k-ta, mis tuzlari) va b. qöşiladi. Jun va ipak matolarga işlov berişda kraxmal örnida pitir göştidan tayyorlanadigan yelim, jelatin va b. işlatiladi.
Turli sintetik smolalar qöşib işlov berilganda mato ğijimlanmaydigan; gidrofob b-n işlov berilganda suv ötkazmaydigan; mis va xrom tuzlari ekstrati b-n işlov berilganda çirimaydigan; surma, titan, qörğoşin tuzlari, xlorlangan uglevodorodlar b-n işlov berilganda yonmaydigan; ftor tuzlari, xlorli preparatlar b-n işlov berilganda kuya tuşmaydigan böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АППРЕТЛАШ (франц. appreter — узил-кесил ишлов бериш) — газламаларга турли пардоз эритмалари (аппретлар) шимдириб ёки суртиб зеб бериш, уларни пишиқ, юмшоқ ёки қаттиқ қилиш. Ип-газлама, айниқса, каноп матоларга крахмал аппретлар б-н ишлов берилганда мато пишиқлашади, кўркамлашади. Крахмал аппретлар таркибига крахмал ва унинг гидролизидан ташқари юмшатувчи моддалар (ёғ, мой, совун), гигроскопик моддалар (глицерин, ош тузи), газмолга жилва берадиган моддалар (мум, парафин), антисептик моддалар (формалин, солицилат к-та, мис тузлари) ва б. қўшилади. Жун ва ипак матоларга ишлов беришда крахмал ўрнида питир гўштидан тайёрланадиган елим, желатин ва б. ишлатилади.
Турли синтетик смолалар қўшиб ишлов берилганда мато ғижимланмайдиган; гидрофоб б-н ишлов берилганда сув ўтказмайдиган; мис ва хром тузлари экстрати б-н ишлов берилганда чиримайдиган; сурма, титан, қўрғошин тузлари, хлорланган углеводородлар б-н ишлов берилганда ёнмайдиган; фтор тузлари, хлорли препаратлар б-н ишлов берилганда куя тушмайдиган бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.