Arab Muhammadxon
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 585-b. — ziyouz.com
Arab Muhammadxon (16-a. ning 2-yarmi - 1623) - Xiva xoni (1602- 23). Xorazm xoni Hoji Muhammadxon (Hojimxon) (1598—1602)ning kenja öğli. Otasi hayotligida Xiva hokimi bölgan. Otasi vafotidan söng 1602 y. xonlik taxtiga çiqqan. Abulğoziy Bahodirxonning yozişiça, uning davrida Xiva xonligiga Yoyiq kazaklari ataman Aborkin (1602) va ataman Neçay boşçiligida (1603) bostirib kirib yurtni va poytaxt Urgançni talon-taroj etganlar. 1620 va 1621 y.da qalmoqlar Xorazmga yuriş qilib, kişilarni asirga olganlar. Uning davrida içki nizolar avj olib, xonlikning ma'muriy tuzilişiga salbiy ta'sir etgan. Çunonçi, har bir şahzodaning öz yerida şaxsiy idora apparati — öz ayonlari, xazinasi, yasovullari, bojxona xizmatçilari va b. bölgan. 1623 y.da öğillari Habaş va Elbars sultonlar taxt talaşib unga qarşi uruş boşla-dilar. Bu uruşda A. M. yengilib, Qum qal'aga qamalgan va öşa yerda vafot qilgan.
A. M. mamlakat obodonçiligiga katta e'tibor bergan, çunonçi u Arab Muhammadxon madrasasini qurdirgan va Töq qal'a yonida kanal qazdirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРАБ МУҲАММАДХОН (16-а. нинг 2-ярми - 1623) - Хива хони (1602- 23). Хоразм хони Ҳожи Муҳаммадхон (Ҳожимхон) (1598—1602)нинг кенжа ўғли. Отаси ҳаётлигида Хива ҳокими бўлган. Отаси вафотидан сўнг 1602 й. хонлик тахтига чиққан. Абулғозий Баҳодирхоннинг ёзишича, унинг даврида Хива хонлигига Ёйиқ казаклари атаман Аборкин (1602) ва атаман Нечай бошчилигида (1603) бостириб кириб юртни ва пойтахт Урганчни талон-тарож этганлар. 1620 ва 1621 й.да қалмоқлар Хоразмга юриш қилиб, кишиларни асирга олганлар. Унинг даврида ички низолар авж олиб, хонликнинг маъмурий тузилишига салбий таъсир этган. Чунончи, ҳар бир шаҳзоданинг ўз ерида шахсий идора аппарати — ўз аъёнлари, хазинаси, ясовуллари, божхона хизматчилари ва б. бўлган. 1623 й.да ўғиллари Ҳабаш ва Элбарс султонлар тахт талашиб унга қарши уруш бошла-дилар. Бу урушда А. М. енгилиб, Қум қалъага қамалган ва ўша ерда вафот қилган.
А. М. мамлакат ободончилигига катта эътибор берган, чунончи у Араб Муҳаммадхон мадрасасини қурдирган ва Тўқ қалъа ёнида канал қаздирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.