Areometr
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 614-b. — ziyouz.com
Areometr (yun. araios — ingiçka, bu yerda suyuq va metron — ölçov) — suyuqlik va qattiq jismlarning ziçligini ölçaydigan asbob. A. tuzilişi Arximed qonunita asoslangan. Bunda A. siqib çiqargan suyuqlik oğirligi uning oğirligiga teng. A. doimiy oğirlikli va doimiy hajmli böladi. Doimiy oğirlikli A. (1-rasm) b-n ölçaşda ziçlik A.ning suyuklikka botiş darajasiga qarab aniqlanadi. Bu xildagi A.ga densimetrlar (şkalasi ziçlik birliklarida darajalangan), eritmalarning konsentratsiyasini (quyuq-suyuqligini) ölçaş uçun işlatiladigan spirtometrlar va saxarometrlar (şkalasi oğirlik yoki hajmiy foizlarda darajalangan) kiradi. Densimetrlar şişa yoki metalldan yasaladi. Yuqori t-ralarda metall densimetrlar işlatiladi. Odatda A. ma'lum (asbobda körsatilgan) t-rada darajalangan bölib, boş-qa t-ralarda ölçangan qiymatlarga tegişli tuzatmalar kiritiladi. Doimiy hajmli A. (2-rasm) b-n ziçlikni ölçaşda asbob suyuklikka halqasimon tamğasigaça botiriladi. Şunda suyuqlik ziçligi palladan olingan yoki unga qöyilgan toşlar qiymati b-n aniqlanadi. Qattiq jismlarning ziçligini ölçaşda doimiy hajmli A. korpusining pastki qismiga qöşimça palla biriktiriladi (A.-tarozi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРЕОМЕТР (юн. araios — ингичка, бу ерда суюқ ва metron — ўлчов) — суюқлик ва қаттиқ жисмларнинг зичлигини ўлчайдиган асбоб. А. тузилиши Архимед қонунита асосланган. Бунда А. сиқиб чиқарган суюқлик оғирлиги унинг оғирлигига тенг. А. доимий оғирликли ва доимий ҳажмли бўлади. Доимий оғирликли А. (1-расм) б-н ўлчашда зичлик А.нинг суюкликка ботиш даражасига қараб аниқланади. Бу хилдаги А.га денсиметрлар (шкаласи зичлик бирликларида даражаланган), эритмаларнинг концентрациясини (қуюқ-суюқлигини) ўлчаш учун ишлатиладиган спиртометрлар ва сахарометрлар (шкаласи оғирлик ёки ҳажмий фоизларда даражаланган) киради. Денсиметрлар шиша ёки металлдан ясалади. Юқори т-раларда металл денсиметрлар ишлатилади. Одатда А. маълум (асбобда кўрсатилган) т-рада даражаланган бўлиб, бош-қа т-раларда ўлчанган қийматларга тегишли тузатмалар киритилади. Доимий ҳажмли А. (2-расм) б-н зичликни ўлчашда асбоб суюкликка ҳалқасимон тамғасигача ботирилади. Шунда суюқлик зичлиги палладан олинган ёки унга қўйилган тошлар қиймати б-н аниқланади. Қаттиқ жисмларнинг зичлигини ўлчашда доимий ҳажмли А. корпусининг пастки қисмига қўшимча палла бириктирилади (А.-тарози).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.